شاید هیچ گروه آزمایشی کنکور در چند سال گذشته به اندازه علوم انسانی، این تعداد تغییر ساختاری پشت سر هم را تجربه نکرده باشد. از حذف کامل دروس عمومی گرفته تا افزایش پلکانی سهم سوابق تحصیلی و در نهایت حذف زیرگروه ها، تقریبا هر سال یک تغییر جدی به قواعد بازی داوطلب انسانی اضافه شده است. کنکور انسانی 1406 هم قرار است طبق روال چند سال اخیر، حدود تیر همان سال برگزار شود؛ چون این آزمون هنوز برپا نشده، هر حرفی درباره آن باید بر پایه همین روند مستند سال های گذشته باشد، نه ادعای گزارش نتیجه ای که هنوز وجود ندارد.
چهار تغییر واقعی گروه انسانی از 1401 تا 1405
نخستین تغییر بزرگ، حذف کامل دروس عمومی از دفترچه کنکور بود که از کنکور 1401 به این سو اجرا شد؛ از آن پس داوطلب انسانی فقط به هشت درس تخصصی، از ریاضی و اقتصاد گرفته تا زبان و ادبیات فارسی، زبان عربی، تاریخ و جغرافیا، علوم اجتماعی، فلسفه و منطق و روانشناسی، پاسخ می دهد. تغییر دوم، افزایش سه ساله پیاپی سهم سوابق تحصیلی در نمره نهایی بود: این سهم در کنکور 1402 نزدیک به 40 درصد، در کنکور 1403 حدود 50 درصد، و از کنکور 1404 به بعد 60 درصد شد، روندی که کنار گروه انسانی، دامنه تجربی و ریاضی را هم در بر گرفت. سومین و شاید بحث برانگیزترین تغییر، حذف زیر گروه های کنکور از سال 1405 بود؛ پیش از آن هر داوطلب انسانی بر اساس یکی از چند زیرگروه با ترکیب درسی متفاوت رتبه می گرفت، اما از این پس، رتبه هر داوطلب یک رتبه واحد و یکپارچه است، بدون وابستگی به هیچ زیرگروه قبلی.
در کنار این سه تغییر ساختاری، جمعیت گروه انسانی هم رقم قابل توجهی است: در کنکور 1405، از میان بیش از 1 میلیون و 152 هزار داوطلب کل کشور، نزدیک به 385 هزار نفر در گروه انسانی ثبت نام کردند، یعنی این گروه بعد از تجربی، دومین گروه پرجمعیت کنکور سراسری است. تحلیل کنکور تجربی 1405 و تحلیل کنکور هنر 1405، که هر کدام از زاویه گروه خودشان به همین دوره نگاه کرده اند، همگی یک نکته مشترک را تایید می کنند: امسال، برخلاف تصور رایج، حجم واقعی داوطلبان در گروه های مختلف تفاوت چشمگیری با هم دارد و همین تفاوت، فشار رقابت را در هر گروه به شکل متفاوتی توزیع می کند.
این تراکم تغییرات، پیامد عملی مشخصی هم دارد: داوطلبی که برنامه مطالعه خود را صرفا بر اساس تجربه یک خواهر یا برادر بزرگتر، یا حتی یک منبع قدیمی تر، می چیند، ممکن است بر اساس قواعدی برنامه ریزی کند که دیگر اجرا نمی شوند. برای نمونه، هر توصیه ای که هنوز بر مبنای زیرگروه های حذف شده باشد، یا سهم سوابق تحصیلی را کمتر از سطح فعلی در نظر بگیرد، عملا داوطلب را به سمت یک تصویر قدیمی و نادرست از آزمون هدایت می کند. به همین دلیل، مرور منظم منابع به روز، به جای تکیه بر تجربه دست دوم، برای گروه انسانی از هر گروه دیگری اهمیت بیشتری دارد.
پیش بینی برای کنکور انسانی 1406
با نگاه به همین روند مستند، چند انتظار محتاطانه برای کنکور انسانی 1406 قابل طرح است، نه بیشتر. نخست، از آنجا که سهم سوابق تحصیلی از 1404 در سطح 60 درصد تثبیت شده، انتظار می رود همین نسبت برای 1406 هم بدون تغییر بزرگ باقی بماند، مگر تصمیم تازه ای در همین فاصله اعلام شود. دوم، پیش بینی می شود ساختار تک رتبه ای جایگزین زیرگروه ها، که از 1405 اجرا شده، برای دوره بعد هم ادامه یابد، چون معمولا اصلاحات ساختاری از این جنس، بعد از اجرای اول لغو نمی شوند. سوم، به احتمال زیاد رشته هایی مانند حقوق، روانشناسی و شاخه های مدیریت، همچنان پرمتقاضی ترین مقصد داوطلبان برتر گروه انسانی باقی خواهند ماند، همان طور که کارنامه کنکور انسانی سال های اخیر هم نشان می دهد.
با این حال، باید صادقانه گفت که هر تحلیل کنکور انسانی 1406 که در این مرحله نوشته شود، از جمله همین مطلب، معادل خبر رسمی نیست. تا زمان انتشار دفترچه رسمی و اعلام قطعی سازمان سنجش برای دوره 1406، این موارد صرفا برآوردهایی هستند که از تکرار سه سال پیاپی یک روند مشخص به دست آمده اند، نه رقمی قطعی برای برنامه ریزی نهایی. داوطلبی که برای دروس کنکور تجربی 1406 یا انسانی 1406 برنامه می چیند، بهتر است همین برآوردها را به عنوان نقطه شروع منطقی در نظر بگیرد، اما آماده باشد که با هر اعلام رسمی تازه، برنامه خود را به روز کند.