در میان رشته های فنی مهندسی، مهندسی مواد و متالورژی معمولاً کمتر از رشته هایی مثل برق یا کامپیوتر شناخته می شود، در حالی که نقش مستقیمی در صنایع پایه کشور مثل فولاد، خودروسازی و نفت دارد. این رشته به این می پردازد که مواد اولیه چگونه استخراج، فرآوری و به قطعات و محصولات قابل استفاده تبدیل می شوند، از فلزات گرفته تا سرامیک ها و کامپوزیت ها.
در ادامه می خوانید
زیرمجموعه ها و گرایش های مهندسی مواد و متالورژی
دانشجویانی که این رشته را انتخاب می کنند، از سال های میانی تحصیل با گرایش های مهندسی مواد و متالورژی روبه رو می شوند. متالورژی استخراجی به روش های جداسازی و تصفیه فلزات از سنگ معدن می پردازد، در حالی که متالورژی صنعتی روی شناسایی، انتخاب و بهبود خواص مواد برای کاربردهای صنعتی تمرکز دارد. گرایش سرامیک به مواد غیرفلزی مثل شیشه و سرامیک های پیشرفته اختصاص دارد و گرایش جوش و اتصال روی چگونگی متصل کردن قطعات فلزی به یکدیگر کار می کند. یک گرایش دیگر هم به خوردگی و حفاظت از مواد اختصاص دارد که موضوع اصلی اش جلوگیری از زنگ زدگی و فرسایش زودهنگام تجهیزات صنعتی است.
انتخاب گرایش معمولاً در سال های بالاتر تحصیل و بر اساس علاقه ی شخصی دانشجو انجام می شود، نه از همان ترم اول.
دروس اصلی و مسیر پذیرش
ورود به رشته مهندسی مواد و متالورژی معمولاً از طریق گروه آزمایشی ریاضی کنکور سراسری انجام می شود و دانشجو در سال های اول با دروس پایه مثل مقاومت مصالح، شیمی عمومی و ترمودینامیک آشنا می شود. از سال دوم به بعد، دروس تخصصی تری مثل خواص مکانیکی مواد، اصول متالورژی فیزیکی و روش های شکل دهی فلزات وارد برنامه می شوند.
این ترکیب باعث می شود دانشجو هم پایه ی مهندسی محکمی داشته باشد و هم از همان سال های اول با کاربردهای صنعتی رشته آشنا شود.
بازار کار مهندسی مواد
بازار کار مهندسی مواد بیشتر در صنایع بزرگ تعریف می شود، نه در شرکت های کوچک و پروژه محور. کارخانه های فولاد و آلومینیوم، صنایع خودروسازی، پتروشیمی و صنایع نظامی و هوافضا از مهم ترین کارفرمایان این رشته هستند، چون در همه ی این صنایع، کیفیت و دوام مواد مستقیماً روی محصول نهایی اثر می گذارد. کنترل کیفیت، آزمایشگاه های متالورژی و بخش های تحقیق و توسعه هم مسیرهای شغلی رایج برای فارغ التحصیلان این رشته هستند. برخی فارغ التحصیلان هم به سراغ رشته های مهاجرت تحصیلی و کاری می روند، چون مهندسی مواد در بسیاری از کشورهای صنعتی هم رشته ی مورد نیاز محسوب می شود و پذیرش تحصیلات تکمیلی در آن نسبت به برخی رشته های دیگر مهندسی راحت تر است.
بخش زیادی از این فرصت های شغلی هم در شهرهای صنعتی کشور متمرکز است، نه لزوماً در مراکز استان های بزرگ، به همین دلیل آمادگی برای جابه جایی محل زندگی برای بسیاری از فارغ التحصیلان این رشته ضروری است.
درآمد مهندسی متالورژی
درآمد مهندسی متالورژی به شدت به نوع صنعت، اندازه ی شرکت و سابقه ی کاری فرد بستگی دارد. در واحدهای تولیدی بزرگ و صنایع فولاد، حقوق مهندسان مواد معمولاً از سطح متوسط صنعت بالاتر است، چون تخصص آن ها مستقیم روی کیفیت محصول و کاهش ضایعات اثر دارد. کار در پروژه های دانش بنیان یا شرکت های دانشگاهی هم می تواند درآمد قابل رقابتی داشته باشد، هرچند در ابتدای مسیر شغلی معمولاً پایین تر از صنایع بزرگ است. ادامه تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد و تخصص در یک گرایش مشخص، معمولاً هم فرصت های شغلی بهتری باز می کند و هم روی سطح درآمد اثر مثبت دارد.
مثل بسیاری از رشته های مهندسی، تجربه و مهارت عملی در این رشته تاثیر بیشتری روی درآمد دارد تا فقط عنوان مدرک تحصیلی.
جمع بندی
یک معرفی رشته متالورژی کامل باید هم به محتوای درسی و هم به بازار کار واقعی آن نگاه کند، نه فقط به اسم رشته. کسی که به صنایع سنگین و کار در کارخانه علاقه دارد، معمولاً از این رشته رضایت بیشتری خواهد داشت تا کسی که دنبال مشاغل اداری یا نرم افزاری است. مقایسه ی این رشته با گزینه های نزدیک، مثل مهندسی مکانیک یا مهندسی شیمی، هم می تواند تصویر روشن تری از تفاوت مسیرهای شغلی به داوطلب بدهد. مشورت با یک مشاور خوب کنکور پیش از ثبت انتخاب رشته، تصمیم را دقیق تر و همسوتر با علاقه ی واقعی داوطلب می کند.