کنکور سراسری امروز ایران، شکل نهایی مسیری چند دهه ای است که از اولین امتحان ورودی متمرکز دانشگاه ها شروع شده و بارها دستخوش تغییر شده است. بررسی تاریخچه کنکور در ایران نشان می دهد که سخت ترین و آسان ترین سال های این آزمون همیشه به تعداد داوطلبان، ظرفیت پذیرش دانشگاه ها و تغییرات قوانین سهمیه بستگی داشته است.
در ادامه می خوانید
شکل گیری کنکور سراسری
پیش از رسمی شدن کنکور متمرکز، پذیرش دانشگاه ها غیرمتمرکز و بر عهده ی خود دانشگاه ها بود. با افزایش جمعیت داوطلبان و محدود بودن ظرفیت دانشگاه های دولتی، نیاز به یک آزمون سراسری و یکسان برای مقایسه ی عادلانه ی داوطلبان از سراسر کشور احساس شد و همین نیاز، زمینه ساز شکل گیری کنکور به شکل امروزی آن شد.
سخت ترین سال های کنکور
سخت ترین سال برگزاری کنکور معمولاً به سال هایی برمی گردد که نسبت تعداد داوطلبان به ظرفیت پذیرش دانشگاه ها به بالاترین حد خود رسیده بود. در چنین سال هایی، حتی رتبه های نسبتاً خوب هم تضمینی برای قبولی در رشته ی دلخواه نبودند و رقابت میان داوطلبان به شدت فشرده تر از سال های دیگر بود.
سال هایی که کنکور راحت تر بود
در مقابل، راحت ترین سال کنکور ایران به سال هایی اشاره دارد که یا ظرفیت پذیرش افزایش قابل توجهی داشت یا تعداد داوطلبان به دلایل مختلف، از جمله تغییر در سن مجاز شرکت یا شرایط اقتصادی و اجتماعی، کاهش پیدا کرد. در این سال ها، رتبه های پایین تر هم شانس بیشتری برای قبولی در رشته های محبوب داشتند. بررسی این نوسان ها به داوطلبان کمک می کند تا نسبت به رقابت واقعی سال خودشان، انتظار واقع بینانه تری داشته باشند و صرفاً بر اساس شنیده ها نگران یا خوش بین نشوند.
مطالعه ی تغییرات جدید کنکور سراسری در کنار تاریخچه ی آن، تصویر کامل تری از مسیر این آزمون می دهد، چون خیلی از قوانین امروز، ریشه در تجربه های همان سال های سخت یا راحت گذشته دارند.
دوران کنکور نظام قدیم
پیش از تغییرات اخیر در ساختار پذیرش دانشگاه ها، آزمون سراسری برای مدتی طولانی بر اساس ساختاری برگزار می شد که امروز از آن با عنوان کنکور نظام قدیم یاد می شود. تفاوت اصلی این دوره با ساختار فعلی، در وزن کمتر سوابق تحصیلی و تمرکز تقریباً کامل بر نتیجه یک روز آزمون بود. داوطلبانی که در آن سال ها شرکت کردند، معمولاً فشار روانی متفاوتی را تجربه می کردند، چون عملکرد ضعیف در یک بازه چند ساعته، تقریباً بدون جبران با نمرات مدرسه، سرنوشت پذیرش را تعیین می کرد.
تغییر سهمیه ها در طول تاریخ کنکور
سهمیه بندی در کنکور هم یکی دیگر از مواردی است که در طول دهه های مختلف بارها اصلاح شده است. برخی از این سهمیه ها، مثل سهمیه مناطق کمتر توسعه یافته، با هدف ایجاد فرصت برابر برای داوطلبان مناطقی با امکانات آموزشی محدودتر تعریف شدند، در حالی که برخی دیگر بر اساس شرایط خاص اجتماعی یا خانوادگی داوطلب در نظر گرفته می شوند. تغییر مکرر این قوانین، خودش یکی از دلایلی است که سخت یا آسان بودن یک سال خاص کنکور را برای گروه های مختلف داوطلبان، متفاوت از سال های دیگر می کند.
نقش تغییر ظرفیت دانشگاه ها
یکی از عواملی که مستقیماً روی سخت یا آسان بودن هر سال اثر می گذارد، تغییر ظرفیت پذیرش دانشگاه های تهران و سایر کلان شهرهاست. در سال هایی که ظرفیت این دانشگاه ها به دلایل مختلف، از جمله راه اندازی رشته های جدید یا افزایش سرفصل های پذیرش، بیشتر شده، رقابت برای داوطلبان همان مناطق تا حدی کاهش یافته است. برعکس، در دوره هایی که ظرفیت ثابت مانده اما جمعیت داوطلبان افزایش پیدا کرده، فشار رقابتی به شکل محسوسی بالاتر رفته است.
جمع بندی
نگاهی به تاریخچه ی کنکور نشان می دهد این آزمون هیچ وقت شکل ثابتی نداشته و همیشه در حال تنظیم خودش با شرایط جمعیتی و آموزشی کشور بوده است. بحث های امروز درباره ی حذف کنکور سراسری یا تغییر شکل آن را هم باید در همین چارچوب تاریخی و رو به تغییر نگاه کرد، نه به عنوان یک تصمیم ناگهانی.