در سال های اخیر بارها این پرسش مطرح شده که آیا خدمت سربازی اختیاری روزی جایگزین شکل فعلی و اجباری آن خواهد شد یا نه. ایده اصلی این طرح آن است که فرد بتواند به جای گذراندن اجباری دوره خدمت، در صورت تمایل از آن معاف شود یا شکل دیگری از تعهد را جایگزین کند. این پرسش معمولاً هر از چندگاهی دوباره در فضای رسانه ای داغ می شود، بدون آنکه لزوماً به معنای نزدیک شدن به تصویب نهایی باشد.
در ادامه می خوانید
طرح اختیاری شدن سربازی چیست
طرح اختیاری شدن سربازی در قالب پیشنهادی در مجلس مطرح شده که هدفش کاهش تدریجی وابستگی نیروهای مسلح به سربازی اجباری و جایگزین کردن آن با نیروی داوطلب و متخصص است. این طرح در ادامه تغییراتی مثل پروژه کسری خدمت سربازی قرار می گیرد که پیش تر هم برای کوتاه کردن مدت خدمت اجرا شده بود و نشان می دهد روند تغییر در نظام وظیفه معمولاً به صورت تدریجی و مرحله ای پیش می رود، نه یک باره.
تصویب سربازی اختیاری در چه مرحله ای است
تصویب سربازی اختیاری نیازمند بررسی کارشناسی در کمیسیون های تخصصی مجلس و تایید نهادهای نظامی است، چون مستقیماً به آمادگی دفاعی کشور مرتبط می شود. تا زمان نهایی شدن این روند، همچنان قوانین فعلی نظام وظیفه از جمله مقررات تمدید و تعجیل اعزام سربازی برای مشمولان اعتبار دارد و نباید بر اساس اخبار غیررسمی تصمیم گرفت.
تفاوت اختیاری شدن سربازی با معافیت های موجود
خدمت سربازی اختیاری را نباید با انواع معافیت های موجود مثل معافیت پزشکی یا معافیت تحصیلی اشتباه گرفت. معافیت ها، مسیرهایی مشخص و از پیش تعریف شده برای گروه های خاصی از مشمولان هستند که شرایطشان با ضوابط دقیق در قانون فعلی روشن شده، در حالی که اختیاری شدن سربازی به معنای آن است که اصل الزام به خدمت برای همه مشمولان، صرف نظر از شرایط خاص، به یک انتخاب تبدیل شود. به همین دلیل، حتی اگر این طرح تصویب شود، به احتمال زیاد جایگزین معافیت های موجود نخواهد شد، بلکه در کنار آن ها به عنوان یک مسیر تازه اضافه می شود.
قانون جدید خدمت سربازی و تغییرات احتمالی
اگر قانون جدید خدمت سربازی نهایی شود، احتمالاً شرایطی مثل نحوه محاسبه بخشش اضافه خدمت سربازی و سایر مزایای فعلی هم بازبینی خواهند شد. با این حال، تا رسیدن به مرحله تصویب نهایی، هیچ کدام از این تغییرات جنبه اجرایی ندارد و مشمولان نباید برنامه ریزی شان را بر اساس آن تنظیم کنند.
چرا این تغییر زمان بر است
هر تغییری در ساختار نیروهای مسلح، از جمله شکل اجباری یا اختیاری بودن سربازی، مستقیماً روی توان دفاعی و آماده به کاری کشور اثر می گذارد؛ به همین دلیل چنین طرح هایی معمولاً چند مرحله بررسی کارشناسی، نظرخواهی از نهادهای نظامی، و تطبیق با سایر قوانین موجود را پشت سر می گذارند. همین فرآیند طولانی باعث می شود فاصله بین مطرح شدن یک ایده در مجلس تا اجرایی شدن واقعی آن، گاهی چند سال طول بکشد.
چه گروه هایی بیشتر پیگیر این طرح هستند
دانشجویان و فارغ التحصیلانی که با ادامه تحصیل بعد از دیپلم در مقاطع تکمیلی روبه رو هستند، معمولاً بیشترین حساسیت را نسبت به اخبار این طرح نشان می دهند، چون هرگونه تغییر در ساختار خدمت می تواند برنامه ریزی تحصیلی و شغلی بلندمدت شان را تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، تا رسیدن این طرح به مرحله تصویب قطعی، بهتر است این گروه هم مثل سایر مشمولان، برنامه های تحصیلی و شغلی خود را بر اساس قوانین فعلی و نه انتظار برای تغییرات احتمالی تنظیم کنند.
تا آن زمان مشمولان باید چه کار کنند
بهترین کار برای مشمولان این است که وضعیت پرونده خودشان را طبق قوانین جاری پیش ببرند و منتظر تصویب نهایی نمانند، چون فرآیندهای قانون گذاری معمولاً زمان بر است. کسانی که به دلیل شنیدن اخبار مربوط به این طرح، ثبت نام یا اعزام خود را به تاخیر انداخته اند، باید توجه داشته باشند که این تاخیر همچنان تحت قوانین فعلی غیبت سربازی محسوب می شود و هیچ معافیتی از این بابت در نظر گرفته نشده است.