خیلی از داوطلبانی که این رشته را در دفترچه ی انتخاب رشته می بینند، اول با خودشان فکر می کنند این رشته زیرمجموعه ی رشته حقوق است. اما رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی ماهیت و محتوایی متفاوت از حقوق مدنی و جزا دارد و بیشتر روی مبانی فقهی و اجتهادی تمرکز می کند. این رشته معمولاً در زیرگروه علوم انسانی و در کنار رشته های حوزه ی الهیات قرار می گیرد، نه در کنار رشته حقوق در دانشکده های حقوق و علوم سیاسی.
در ادامه می خوانید
تفاوت رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی با حقوق
رشته حقوق بیشتر حول قوانین موضوعه، آیین دادرسی و رویه ی دادگاه ها شکل گرفته، در حالی که این رشته پایه اش را از منابع فقهی مثل قرآن، سنت، اجماع و عقل می گیرد. کسی که وارد این رشته می شود، بیشتر با متون فقهی، اصول استنباط احکام و ادبیات عربی درگیر است تا با پرونده های حقوقی روزمره. با این حال، دانش آموخته ی این رشته می تواند در بسیاری از حوزه های مرتبط با حقوق اسلامی، از جمله فتوا و مشاوره ی شرعی، فعالیت کند. نکته ی دیگری که داوطلبان باید بدانند این است که تحصیل در این رشته در قالب دانشگاهی، با تحصیل در حوزه ی علمیه یکی نیست؛ اگرچه هر دو مسیر به متون دینی می پردازند، نظام آموزشی، مدرک نهایی و مسیر ادامه تحصیل در این دو کاملاً جداست.
دروس و محتوای رشته
دروسی مثل اصول فقه، فقه استدلالی، تاریخ تشریع، ادبیات عرب و منطق بخش عمده ای از سرفصل های این رشته را تشکیل می دهند. حجم بالای دروس عربی و فقهی باعث می شود داوطلبانی که علاقه ی واقعی به این حوزه ندارند، معمولاً در ترم های میانی از ادامه ی این مسیر منصرف شوند. برای همین، پیش از ثبت انتخاب، بهتر است سرفصل درسی چند دانشگاه را با هم مقایسه کرد. برای کسانی که پس از کارشناسی هم قصد ادامه تحصیل دارند، مسیر کارشناسی ارشد و دکتری در گرایش های نزدیک به فقه و حقوق اسلامی هم معمولاً باز است، به شرطی که معدل و سابقه ی پژوهشی مناسبی داشته باشند.
ظرفیت پذیرش رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی
ظرفیت پذیرش رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی در بیشتر دانشگاه ها نسبت به رشته هایی مثل حقوق یا روانشناسی محدودتر است، چون تعداد دانشگاه های ارائه دهنده کمتر است. این ظرفیت هرساله در دفترچه ی انتخاب رشته اعلام می شود و بر اساس سهمیه ها، جنسیت پذیرش و نوع دوره (روزانه یا شبانه) تغییر می کند. داوطلبی که رتبه اش در محدوده ی مرزی این رشته قرار دارد، باید دفترچه ی همان سال را با دقت بررسی کند تا از ظرفیت واقعی مطمئن شود. در بسیاری از دانشگاه ها، ظرفیت خواهران و برادران در این رشته جدا اعلام می شود، به همین دلیل مقایسه ی رتبه با سال های قبل باید با توجه به همین تفکیک انجام شود، نه بر اساس یک عدد کلی.
دانشگاه های رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی
دانشگاه های رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی معمولاً از میان دانشگاه های دولتی بزرگ و برخی مراکز تخصصی علوم اسلامی انتخاب می شوند. فهرست دقیق این دانشگاه ها هر سال ممکن است تغییر کند، بنابراین تکیه بر دفترچه ی همان سال، به جای فهرست های قدیمی، تنها راه اطمینان از صحت اطلاعات است. برخی داوطلبان این رشته را با رشته فقه و حقوق اسلامی اشتباه می گیرند که سرفصل نزدیک اما نه یکسانی دارد، و بهتر است پیش از انتخاب، تفاوت دقیق دو عنوان بررسی شود. توجه به شهر محل تحصیل هم نباید فراموش شود، چون برای رشته ای با ظرفیت کم، گاهی تنها گزینه ی موجود در یک استان خاص، دانشگاهی دور از شهر داوطلب است.
جمع بندی
رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی برای کسی مناسب است که به متون دینی و استدلال فقهی علاقه دارد، نه صرفاً به دنبال جایگزینی برای رشته حقوق است. بررسی دقیق ظرفیت، دانشگاه ها و سرفصل درسی پیش از ثبت انتخاب، از تصمیم گیری عجولانه جلوگیری می کند و شانس رضایت از انتخاب را در بلندمدت بالا می برد.