در میان سه پایه، فیزیک دوازدهم بیشترین تنوع مبحثی را دارد: از حرکت روی خط راست تا نوسان، موج و فیزیک اتمی. همین تنوع باعث می شود فرمول های فیزیک دوازدهم برای خیلی از داوطلبان پراکنده و سخت به نظر برسد، در حالی که با دسته بندی درست، هر بخش منطق مشخص خودش را دارد. همین گستردگی باعث می شود بخش زیادی از سوالات فیزیک کنکور در گروه های تجربی و ریاضی، مستقیم یا غیرمستقیم از همین کتاب طراحی شود.
در ادامه می خوانید
فرمول مکانیک و نوسان فیزیک دوازدهم
فرمول مکانیک و نوسان فیزیک دوازدهم از حرکت با شتاب ثابت شروع می شود و به حرکت هماهنگ ساده می رسد. رابطه ی دوره ی تناوب آونگ ساده فقط به طول آونگ و شتاب گرانش وابسته است، نه به جرم یا دامنه ی نوسان، نکته ای که در طراحی سوالات کنکور بارها امتحان شده و همچنان داوطلبان زیادی را غافلگیر می کند. در بخش حرکت با شتاب ثابت هم، رایج ترین اشتباه جابه جا کردن جهت مثبت و منفی حرکت است، چون علامت اشتباه در یک کمیت، کل جواب مسئله را برعکس می کند.
فرمول موج و اتمی فیزیک در فصل های پایانی کتاب
فرمول موج و اتمی فیزیک در دو فصل جدا از هم مطرح می شود اما هر دو یک ویژگی مشترک دارند: کمیت هایی مثل طول موج، بسامد و انرژی فوتون با ثابت هایی به هم مرتبط می شوند که باید عیناً حفظ باشند. در فیزیک اتمی، رابطه ی انرژی فوتون با بسامد نور، پایه ی حل بیشتر مسائل مربوط به اثر فوتوالکتریک است. در فصل برهم کنش موج ها، پدیده ی تداخل سازنده و ناسازنده هم با همین کمیت طول موج توضیح داده می شود، پس یادگیری این فصل بدون فصل قبلی آن کامل نیست.
تفاوت فرمول های محاسباتی و فرمول های مفهومی
بخشی از فرمول های فیزیک دوازدهم صرفاً محاسباتی اند و با جایگذاری عدد جواب می دهند، اما بخش دیگر به شدت مفهومی اند، مثل رابطه های مربوط به تداخل و پراش موج که بدون فهم پدیده ی فیزیکی پشت آن ها، حفظ کردن فرمول کمکی نمی کند. توصیه ی رایج دبیران فیزیک این است که پیش از حفظ هر رابطه، ابتدا پدیده ی مربوط به آن با یک مثال ساده در ذهن مرور شود. تشخیص این دو دسته از هم، به داوطلب کمک می کند بداند برای کدام فرمول باید فقط عدد به خاطر بسپارد و برای کدام باید ابتدا پدیده را در ذهن مجسم کند.
جزوه فرمول فیزیک دوازدهم و نحوه استفاده از آن
یک جزوه فرمول فیزیک دوازدهم کارآمد باید فرمول های هر فصل را کنار یک یا دو مثال کوتاه بیاورد، نه فقط لیست خشک روابط. داوطلبی که برای روش جمع بندی فیزیک کنکور برنامه می ریزد، بهتر است ابتدا فصل نوسان و موج را که ترکیبی تر است مرور کند و فیزیک اتمی را که مستقل تر از بقیه ی فصل هاست، در پایان بگذارد.
اشتباهات رایج داوطلبان در این فرمول ها
در فصل نوسان، خطای رایج این است که داوطلب دامنه ی نوسان را با کمیتی که در فرمول دوره ی تناوب نقشی ندارد اشتباه می گیرد و وقت زیادی برای پیدا کردن عددی صرف می کند که اصلاً لازم نیست. در فصل موج، جابه جایی سرعت انتشار موج با سرعت نوسان ذرات محیط، یکی از رایج ترین منشأهای خطاست، چون این دو کمیت با وجود نام مشابه، از دو رابطه ی متفاوت به دست می آیند. در فیزیک اتمی هم بسیاری از داوطلبان واحد انرژی را بین ژول و الکترون ولت جابه جا می کنند، در حالی که تبدیل درست این دو واحد، پیش نیاز هر محاسبه ی درست در این فصل است.
جمع بندی
فرمول های فیزیک دوازدهم پراکنده به نظر می رسند اما هرکدام به یک پدیده ی فیزیکی مشخص وصل اند. مرور فرمول همراه با پدیده، به جای حفظ تنها عدد و نماد، دقیق ترین راه برای ماندگاری این فرمول ها تا روز کنکور است. نوشتن این ارتباط ها کنار هم، حتی در یک جدول ساده، یادآوری فرمول ها را در روزهای پایانی بسیار سریع تر می کند.