علوم و فنون ادبی برای داوطلبان رشته ی انسانی از پایه ی دهم شروع می شود و برخلاف فارسی، تقریبا به طور کامل حول تاریخ ادبیات، سبک شناسی و وزن شعر می چرخد. برای خیلی از دانش آموزانی که تازه وارد رشته ی انسانی شده اند، این نام درس تا مدتی گنگ باقی می ماند، تا وقتی که ساختار واقعی اش روشن شود. آشنایی درست با ساختار این کتاب از همان اول، مسیر یازدهم و دوازدهم را هم روشن تر می کند.
در ادامه می خوانید
زیرمجموعه های علوم و فنون ادبی دهم
کتاب دهم عمدتا از دو بخش اصلی تشکیل شده است: تاریخ ادبیات و سبک شناسی از یک سو، و مبانی عروض و قافیه از سوی دیگر. بخش تاریخ ادبیات بیشتر جنبه ی مروری و حفظی دارد و شامل معرفی دوره ها و ویژگی های کلی نظم و نثر فارسی می شود.
بخش عروض و قافیه در مقابل، به تمرین مستمر و شناخت الگوهای وزنی نیاز دارد، نه فقط یک بار خواندن متن کتاب. تشخیص هجای کوتاه و بلند و تقطیع درست یک بیت، مهارتی است که فقط با تکرار روزانه جا می افتد، نه با حفظ قاعده به تنهایی.
بودجه بندی علوم و فنون ادبی دهم
بودجه بندی علوم و فنون ادبی دهم نشان می دهد سهم عروض و قافیه در کنکور رشته ی انسانی کمتر از سبک شناسی نیست، حتی اگر در نگاه اول دشوارتر و کم حجم تر به نظر برسد. به همین دلیل نادیده گرفتن این فصل ها در پایه ی دهم، فشار زیادی به سال های بعد منتقل می کند و جمع بندی نهایی را سنگین تر می کند.
این توزیع نسبتا متعادل بین دو بخش یعنی نمی توان با تمرکز صرف روی یکی از آن ها نمره ی قابل قبولی گرفت. داوطلبی که فقط تاریخ ادبیات را حفظ می کند و از عروض فرار می کند، معمولا سقف نمره اش در این درس محدود می ماند، هرقدر هم که در بخش حفظی قوی باشد.
منابع علوم و فنون ادبی دهم
منابع علوم و فنون ادبی دهم بهتر است با خود کتاب درسی شروع شود، چون بخش زیادی از پرسش های کنکور مستقیما از تعریف ها و مثال های همان کتاب طراحی می شوند. یک کتاب کمک آموزشی با تست های دسته بندی شده در کنار آن، برای تثبیت وزن های عروضی کاربرد بیشتری دارد تا صرفا افزایش حجم تست.
شرکت در آزمون های آزمایشی دوره ای هم، حتی پیش از تکمیل کامل جمع بندی، به شناسایی نقاط ضعف واقعی کمک می کند؛ گاهی داوطلب فکر می کند یک مبحث را کامل بلد است، اما فقط در مواجهه با طراحی سوال متفاوت متوجه خلاء خودش می شود.
ترکیب این دو منبع، یعنی کتاب درسی برای مفهوم و کتاب کمک آموزشی برای تمرین، از تکیه ی کامل روی یک منبع واحد نتیجه ی بهتری می دهد، به خصوص برای فصل هایی که نیاز به تمرین بصری و شنیداری همزمان دارند.
اشتباهات رایج در علوم و فنون ادبی دهم
خیلی از داوطلبان دهم عروض و قافیه را کنار می گذارند، چون در نگاه اول انتزاعی و دور از فارسی روزمره به نظر می رسد. همین برداشت اشتباه باعث می شود این فصل ها تا لحظه ی آخر به تعویق بیفتند، در حالی که با تمرین روزانه، یادگیری آن به مراتب ساده تر از تاریخ ادبیات پرحجم است.
اشتباه دیگر، جدا دیدن سبک شناسی از تاریخ ادبیات است، در صورتی که این دو بخش معمولا در کنار هم و به شکل ترکیبی سوال داده می شوند. مرور همزمان این دو، به جای خواندن جداگانه شان، درک عمیق تری از هر دوره ی ادبی می سازد.
جمع بندی
نکات کنکوری علوم و فنون دهم بیشتر حول تشخیص سریع وزن و قافیه در زمان محدود می چرخد، نه صرفا حفظ تعریف ها. یک خلاصه علوم و فنون ادبی دهم که در پایان هر فصل نوشته شود، در سال های یازدهم و دوازدهم که این مباحث دوباره جمع بندی می شوند، وقت زیادی صرفه جویی می کند. آشنایی با یک روش مطالعه علوم و فنون ادبیات کارآمد از همان دهم، مسیر دو سال بعد را هم آسان تر می کند.