پیشرفت های چند دهه اخیر در حوزه زیست شناسی مولکولی، رشته ژنتیک را از یک زمینه صرفا نظری به حوزه ای با کاربردهای عملی گسترده در پزشکی، کشاورزی و صنعت تبدیل کرده است. همین گستردگی کاربرد، باعث شده سوال درباره بازار کار این رشته بین داوطلبان و خانواده هایشان زیاد شنیده شود، در حالی که پاسخ دقیق به آن به مسیر تحصیلی انتخابی هر فرد بستگی دارد. شناخت ساختار چندمرحله ای این رشته، پیش از هر تصمیمی درباره آن، ضروری است.
در ادامه می خوانید
جایگاه رشته ژنتیک در علوم زیستی
ژنتیک به بررسی ساختار، عملکرد و انتقال ژن ها می پردازد و پیوند نزدیکی با زیست شناسی سلولی و مولکولی دارد. در ایران، بخش عمده تخصص در این حوزه در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا شکل می گیرد و داوطلبان معمولا از یک رشته پایه در مقطع کارشناسی مثل زیست شناسی، علوم آزمایشگاهی یا میکروبیولوژی وارد این مسیر تخصصی می شوند؛ برای نمونه بسیاری از این داوطلبان مسیر خودشان را از انتخاب رشته زیست شناسی سلولی و مولکولی در مقطع کارشناسی آغاز می کنند. همین ساختار دو مرحله ای باعث می شود انتخاب رشته پایه در مقطع کارشناسی هم اهمیت زیادی برای کسی داشته باشد که هدفش نهایی رسیدن به تخصص ژنتیک است. برخی دانشگاه ها هم گرایش های نزدیک به ژنتیک را در قالب زیست فناوری یا بیوتکنولوژی ارائه می دهند که می تواند مسیر جایگزینی برای علاقه مندان این حوزه باشد.
مهارت های لازم برای موفقیت در رشته ژنتیک
کار در این حوزه به دقت بالا در انجام آزمایش های آزمایشگاهی، توانایی کار با تجهیزات پیشرفته مولکولی و صبر برای انجام پژوهش های زمان بر نیاز دارد. آشنایی با زبان انگلیسی هم برای مطالعه مقالات علمی روزآمد این حوزه اهمیت زیادی دارد، چون بخش بزرگی از منابع تخصصی ژنتیک هنوز به فارسی ترجمه نشده است. علاقه واقعی به کار پژوهشی و آزمایشگاهی، نه فقط جذابیت ظاهری این رشته، شرط اصلی موفقیت در مسیر تخصصی آن است.
بازار کار رشته ژنتیک
بازار کار رشته ژنتیک بیشتر در آزمایشگاه های تشخیص پزشکی، مراکز تحقیقاتی، شرکت های دارویی و مراکز مشاوره ژنتیک قبل از بارداری تعریف می شود. بخشی از فارغ التحصیلان این رشته هم مسیر دانشگاهی و پژوهشی را ادامه می دهند و در دانشگاه ها یا موسسات تحقیقاتی مشغول به کار می شوند. تقاضا برای این نیرو در سال های اخیر همراه با رشد آزمایش های ژنتیکی تشخیصی پیش از تولد و آزمایش های تعیین ریسک بیماری های ارثی افزایش پیدا کرده است. شرکت های نوپای فعال در حوزه فناوری زیستی هم به تدریج به یکی از کارفرمایان این حوزه تبدیل شده اند.
درآمد رشته ژنتیک
درآمد رشته ژنتیک در بخش خصوصی، به خصوص در آزمایشگاه های تخصصی و شرکت های خصوصی فعال در حوزه تشخیص مولکولی، معمولا از بخش دولتی و پژوهشی بالاتر است. با این حال، رسیدن به موقعیت های درآمدزای این حوزه معمولا به تحصیلات تکمیلی و تجربه عملی چند ساله در آزمایشگاه نیاز دارد و مسیر آن نسبت به برخی رشته های پیراپزشکی که سریع تر وارد بازار کار می شوند، طولانی تر است. کسانی که در کنار تخصص ژنتیک، مهارت کار با نرم افزارهای تحلیل داده زیستی را هم یاد می گیرند، معمولا فرصت های شغلی متنوع تری پیدا می کنند.
جمع بندی
ژنتیک رشته ای است که آینده شغلی روشنی دارد، اما این آینده معمولا بعد از سال ها تحصیلات تکمیلی و تخصص به دست می آید. داوطلبی که به این مسیر علاقه دارد، بهتر است از همان ابتدا برنامه بلندمدت تحصیلی خودش، از انتخاب رشته پایه در کارشناسی تا ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر، را هم در نظر بگیرد، نه فقط چشم انداز شغلی نهایی رشته را. مشورت با اساتید یا پژوهشگران فعال در این حوزه می تواند مسیر انتخاب رشته پایه مناسب را هم روشن تر کند و از انتخاب های آزمایشی و پرهزینه در سال های ابتدایی تحصیل جلوگیری کند.