خیلی از داوطلبان فکر می کنند حافظه یک ویژگی ثابت است که از ابتدا با آن ها بوده، در حالی که تقویت حافظه برای درس خواندن در واقع یک مهارت قابل تمرین است، نه یک استعداد ذاتی که بعضی دارند و بعضی ندارند.
این تفاوت نگاه، نقطه شروع خوبی برای هر داوطلبی است که فکر می کند حافظه اش برای کنکور کافی نیست. همین باور غلط، بیشتر از خود ضعف حافظه، مانع پیشرفت داوطلبانی می شود که فکر می کنند تلاش برای بهتر شدن حافظه شان بی فایده است.
چرا حافظه در کنکور اهمیت دارد
حجم مطالب کنکور، مخصوصا در دروسی مثل زیست، ادبیات و دین و زندگی، به قدری زیاد است که بدون یک حافظه کار آمد، حتی بهترین برنامه ریزی هم نتیجه کامل نمی دهد.
مشکل معمولا این نیست که داوطلب حافظه ضعیفی دارد، بلکه این است که از روشی استفاده می کند که برای حافظه طولانی مدت مناسب نیست، مثل خواندن بدون مرور یا مرور با فاصله زمانی نامنظم. برای مثال، داوطلبی که فرمول های فیزیک یا نکات ترکیبی زیست را چند بار مرور می کند اما هر بار انگار برای اولین بار می بیندشان، معمولا مشکلش در روش مرور است، نه در ظرفیت ذاتی مغزش.
بخش زیادی از مطالبی که تازه خوانده می شود، اگر همان روز یا روز بعد مرور نشود، به سرعت کمرنگ می شود؛ این افت طبیعی حافظه، دلیل اصلی است که خیلی از داوطلبان حس می کنند هرچه می خوانند از یادشان می رود. راه حل، نه خواندن بیشتر، بلکه مرور به موقع همان مطلب پیش از افت کامل آن است.
تکنیک های تقویت حافظه برای مطالعه
تکنیک های تقویت حافظه کنکوری بیشتر حول دو محور می چرخد: مرور فعال و تکرار فاصله دار. مرور فعال یعنی به جای خواندن دوباره متن، سعی کنید بدون نگاه به کتاب مطلب را از حافظه بازگو کنید یا برای کسی توضیح دهید؛ همین کار ساده شبیه به تکنیک فاینمن یادگیری است و اثر آن روی ماندگاری مطلب خیلی بیشتر از خواندن ساده است.
تکرار فاصله دار هم یعنی مرور یک مطلب نه فقط یک بار، بلکه در فاصله های زمانی مشخص، مثل روز بعد، هفته بعد و یک ماه بعد. روش دیگری که کنار این دو کاربرد دارد، وصل کردن مطلب تازه به چیزی آشناست؛ مثلا یک واکنش شیمیایی پیچیده را به یک تصویر ذهنی ساده و آشنا وصل کردن، به خاطر سپردن آن را بسیار راحت تر می کند.
تمرین های روزانه حافظه
روش افزایش قدرت حافظه نیازی به ابزار خاص ندارد؛ خواب کافی، کاهش استرس و افزایش تمرکز هنگام مطالعه به اندازه هر تکنیک دیگری روی حافظه اثر می گذارد.
یک تمرین حافظه برای مطالعه ساده این است که در پایان هر روز، بدون نگاه به جزوه، فهرست موضوعاتی را که آن روز خوانده اید روی کاغذ بنویسید؛ هر جای این فهرست که خالی ماند، نشان می دهد همان بخش نیاز به مرور دوباره دارد. این تمرین کوتاه، معمولا بیشتر از ده دقیقه زمان نمی برد، اما تصویر روشنی از میزان یادگیری واقعی همان روز به دست می دهد.
همچنین بهتر است در طول روز چند بار استراحت کوتاه داشت، نه یک استراحت طولانی در پایان؛ ذهن خسته، حتی با بهترین تکنیک ها هم مطالب را به خوبی ذخیره نمی کند.
جمع بندی
تقویت حافظه یک پروژه یک شبه نیست و نتیجه اش را باید در طول چند هفته دید، نه یک روز. داوطلبی که مرور فعال، تکرار فاصله دار و خواب کافی را همزمان رعایت کند، معمولا بعد از چند هفته متوجه می شود که مطالب را با تلاش کمتری به خاطر می آورد.
همین تفاوت در روزهای پایانی پیش از کنکور بسیار به چشم می آید، جایی که سرعت یادآوری مطالب گاهی به اندازه دانستن آن ها اهمیت پیدا می کند. داوطلبی که از همین امروز روی همین چند عادت ساده کار کند، لازم نیست منتظر یک تکنیک پیچیده یا خاص بماند تا نتیجه بگیرد.