پشت میز نشستن و کتاب باز کردن به تنهایی تمرکز نمی آورد؛ خیلی وقت ها نیم ساعت می گذرد و داوطلب متوجه می شود که در واقع یک خط هم به معنای واقعی نخوانده است. افزایش تمرکز هنگام مطالعه بیشتر به عادت های روزانه برمی گردد تا به استعداد ذاتی، و همین خبر خوبی است، چون عادت را می شود به مرور تغییر داد. این موضوع مخصوصا در ماه های پایانی سال تحصیلی اهمیت بیشتری پیدا می کند، وقتی حجم مطالب مرور شده بالا می رود و کوچک ترین افت تمرکز، زمان زیادی را هدر می دهد.
در ادامه می خوانید
تکنیک های مطالعه عمیق
تکنیک های مطالعه عمیق مثل حذف کامل گوشی از میز مطالعه، تقسیم زمان به بازه های کوتاه همراه با استراحت بین آن ها، و تعیین یک هدف مشخص برای هر بازه، تمرکز را به شکل محسوسی بالا می برد. یکی از ساختارهای شناخته شده برای همین کار، تکنیک پومودورو مطالعه است: مطالعه در بازه های کوتاه بیست و پنج دقیقه ای همراه با چند دقیقه استراحت بین هر بازه، که به ذهن اجازه می دهد بدون افت شدید انرژی، برای مدت طولانی تری روی یک موضوع بماند. نکته مهم این است که این تکنیک ها را نباید همزمان امتحان کرد؛ بهتر است یکی یکی اضافه شوند تا مشخص شود کدام برای فرد جواب می دهد.
تقویت تمرکز در زمان درس خواندن
تقویت تمرکز در زمان درس خواندن فقط به اراده ربطی ندارد؛ خواب کافی، وعده های غذایی منظم، و کمی فعالیت بدنی روزانه هم روی آن اثر مستقیم دارند. خیلی وقت ها آنچه به نام ضعف تمرکز شناخته می شود، در واقع خستگی انباشته شده از چند شب کم خوابی پشت سر هم است، نه ضعف اراده. محیط مطالعه هم نقش مهمی دارد؛ نور کم، صدای اضافه، یا حتی یک صندلی ناراحت، تمرکز را بدون این که فرد متوجه شود، مدام قطع می کند. نوشیدن آب کافی در طول روز و چند دقیقه پیاده روی کوتاه بین دو بازه مطالعه هم می تواند تمرکز را در بازه بعدی محسوس تر کند.
روش های مطالعه موثر
ترکیب این عادت ها با روش های مطالعه موثر، مثل خلاصه برداری فعال به جای صرفا خواندن مطلب، و توضیح دادن درس با زبان خودمانی به یک شنونده فرضی، نتیجه را چند برابر می کند. همچنین تغییر گاه به گاه مکان مطالعه، مثلا جابه جایی بین اتاق و کتابخانه، از یکنواختی ذهن جلوگیری می کند و تمرکز را دوباره تازه نگه می دارد. برای دروسی مثل زیست شناسی که حجم بسیار بالایی دارند، افزایش کیفیت مطالعه اهمیت بیشتری از افزایش صرف ساعت مطالعه دارد؛ دو ساعت مطالعه متمرکز معمولا نتیجه بهتری از پنج ساعت مطالعه پراکنده می دهد.
زمان طلایی مطالعه در طول روز
تمرکز در همه ساعت های روز یکسان نیست؛ بعضی افراد صبح زود ذهن روشن تری دارند و بعضی دیگر شب ها بهتر تمرکز می کنند. شناسایی این بازه شخصی و اختصاص دادن سخت ترین درس ها به همان ساعت، نتیجه مطالعه را به شکل محسوسی بهتر می کند. درس هایی که فقط مرور یا تکرار می خواهند، مثل خواندن نکات از قبل یادداشت شده، می توانند به ساعت های کم انرژی تر روز منتقل شوند. این تقسیم بندی ساده، بدون نیاز به هیچ تغییر بزرگی در برنامه، بازده کلی ساعت های مطالعه را بالا می برد.
وقتی تمرکز با کندخوانی ترکیب می شود
گاهی مشکل اصلی تمرکز نیست، سرعت پردازش متن است؛ داوطلبی که هر جمله را چند بار می خواند تا معنایش را بگیرد، طبیعتا زودتر خسته و بی حوصله می شود. در این حالت، تمرین مقابله با کندخوانی همراه با تکنیک های تمرکز، نتیجه بهتری می دهد تا تلاش برای حل هرکدام به تنهایی. تشخیص این که مشکل از کجا شروع شده، اولین قدم برای انتخاب راه حل درست است.
جمع بندی
تمرکز یک مهارت قابل تمرین است، نه یک ویژگی ثابت که از ابتدا داده یا نداده شده باشد. با تکرار روزانه همین راهکارهای ساده، تمرکز کم کم بهتر می شود و ساعت های مطالعه، به جای این که فقط طولانی تر شوند، واقعا مفیدتر می شوند.