شهرت رشته تاریخ اسلام در میان داوطلبان کنکور انسانی به اندازه حقوق یا روانشناسی نیست، با این حال هرسال گروهی از علاقه مندان واقعی به تاریخ و تمدن اسلامی سراغ رشته تاریخ اسلام می روند.
در ادامه می خوانید
جایگاه رشته تاریخ اسلام در دانشگاه
این رشته زیرمجموعه علوم انسانی است و روی بررسی رویدادها، شخصیت ها و تحولات تمدن اسلامی از صدر اسلام تا دوره های متاخر تمرکز دارد. برخلاف تصور رایج، تاریخ اسلام فقط حفظ کردن وقایع نیست، بلکه تحلیل منابع تاریخی و اسناد هم بخش مهمی از آن است.
دانشجوی این رشته معمولا با روش های نقد منبع، مقایسه روایت های تاریخی مختلف و بررسی زمینه های اجتماعی و سیاسی هر دوره هم آشنا می شود، مهارت هایی که کاربردش فراتر از یک درس صرفا حفظی است. در برخی دانشگاه ها، دوره های تخصصی تری هم درباره برهه های مشخص تاریخ اسلام، از دوره صدر اسلام تا دوران امویان و عباسیان، در برنامه درسی گنجانده می شود.
تفاوت تاریخ اسلام با رشته های مشابه
تاریخ اسلام گاهی با رشته هایی مثل الهیات یا معارف اسلامی اشتباه گرفته می شود، در حالی که تمرکز اصلی اش بر تحلیل تاریخی رویدادها و تحولات است، نه استنباط احکام فقهی یا مباحث کلامی. دانشجوی این رشته بیشتر مثل یک پژوهشگر تاریخ با منابع کار می کند تا یک دانشجوی الهیات.
همین تفاوت رویکرد باعث می شود کسی که صرفا به دنبال مطالعات دینی از جنس اعتقادی است، لزوما با فضای این رشته احساس نزدیکی نکند، مگر اینکه به بعد تاریخی و پژوهشی موضوع هم علاقه داشته باشد.
چشم انداز ادامه تحصیل و شغل
فارغ التحصیلان تاریخ اسلام معمولا مسیرشان را در پژوهش، تدریس دانشگاهی، کار در مراکز اسناد و کتابخانه های تخصصی یا ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر پیدا می کنند. کسی که پیش تر روند انتخاب رشته تاریخ اسلام را بررسی کرده، معمولا با نگاهی واقع بینانه تر وارد این مسیر می شود، نه صرفا از سر علاقه لحظه ای به تاریخ.
برخی فارغ التحصیلان هم در موزه ها، مراکز میراث فرهنگی یا رسانه های تخصصی تاریخی مشغول به کار می شوند، مسیرهایی که معمولا نیاز به ادامه تحصیل و تخصصی تر شدن دارند. تعداد این فرصت های شغلی نسبت به رشته های پرمتقاضی تر کمتر است، به همین دلیل داوطلبی که وارد این رشته می شود، بهتر است از همان ترم های اول به فکر تقویت رزومه پژوهشی اش هم باشد.
چه کسی برای این رشته مناسب تر است
داوطلبی که از خواندن کتاب های تاریخی قطور لذت می برد و کنجکاوی اش فقط به حد و مرز کتاب درسی محدود نمی شود، معمولا استعداد بهتری برای موفقیت در این رشته دارد. کسی که تاریخ را فقط برای نمره گرفتن در امتحان نهایی خوانده، ممکن است در سال های دانشگاه با حجم مطالعه این رشته احساس خستگی کند.
منابع مطالعاتی و زبان های مورد نیاز
در کنار زبان عربی، آشنایی مقدماتی با زبان انگلیسی هم می تواند در دوره های بالاتر این رشته مفید باشد، چون بخشی از پژوهش های جدید در حوزه تاریخ اسلام به زبان های غیر فارسی هم منتشر می شود. دانشجویی که از همان سال های اول روی این مهارت ها کار کند، در مقاطع تحصیلات تکمیلی راحت تر پیش می رود.
شرایط تحصیل رشته تاریخ اسلام
شرایط تحصیل رشته تاریخ اسلام شامل مطالعه گسترده منابع دست اول و گاهی آشنایی مقدماتی با زبان عربی برای مراجعه به متون کهن است. دانشجویی که از خواندن متون طولانی و تحلیل تاریخی خسته نمی شود، معمولا با فضای این رشته راحت تر کنار می آید.
حجم مطالعه در این رشته کم نیست، اما برخلاف رشته های عملی، بیشتر وقت دانشجو صرف مطالعه، تحقیق و نگارش می شود تا کار در آزمایشگاه یا محیط میدانی.
جمع بندی
تاریخ اسلام رشته ای برای کسانی است که واقعا از پژوهش تاریخی و مطالعه عمیق لذت می برند. شناخت شرایط تحصیل پیش از انتخاب رشته، تصمیم داوطلب را از یک انتخاب احساسی به یک انتخاب آگاهانه تبدیل می کند.