سرعت واکنش، تعادل شیمیایی و اسید و باز، سه مبحثی هستند که وزن اصلی فرمول های شیمی پایه یازدهم را تشکیل می دهند و هر سه در کنکور به شکل سوالات محاسباتی چندمرحله ای ظاهر می شوند. تفاوت این پایه با دهم در همین جاست: دیگر یک رابطه ی ساده کافی نیست و باید چند مفهوم را پشت سر هم به کار برد. تسلط بر این سه مبحث، پایه ی خیلی از فصل های پرسوال کنکور در بخش شیمی است، چون طراحان سوال دوست دارند در یک سوال واحد، هم سرعت واکنش و هم اثر آن بر تعادل را همزمان بسنجند.
در ادامه می خوانید
فرمول سرعت واکنش و عوامل موثر بر آن
سرعت واکنش از تغییر غلظت یکی از مواد شرکت کننده نسبت به زمان به دست می آید و به دما، غلظت اولیه و حضور کاتالیزور حساس است. سوالات کنکور در این بخش معمولاً یک نمودار غلظت بر حسب زمان می دهند و از داوطلب می خواهند سرعت متوسط را در یک بازه ی مشخص محاسبه کند و آن را با بازه ای دیگر مقایسه کند. اگر شیب این نمودار در یک بازه تندتر باشد، یعنی واکنش در آن بازه سریع تر پیش رفته است، نکته ای که خیلی از داوطلبان در خواندن نمودار به آن توجه نمی کنند.
لیست فرمول های شیمی یازدهم درباره تعادل شیمیایی
لیست فرمول های شیمی یازدهم بدون ثابت تعادل کامل نیست. این ثابت از نسبت غلظت فرآورده ها به مواد اولیه، هرکدام به توان ضریب استوکیومتری خودشان، به دست می آید. نکته ی مهم این است که این ثابت فقط با تغییر دما عوض می شود، نه با تغییر غلظت اولیه یا فشار ظرف واکنش. تغییر حجم ظرف واکنش هم می تواند تعادل را جابه جا کند، بدون این که مقدار عددی ثابت تعادل تغییری کرده باشد، چون این جابه جایی فقط غلظت ها را عوض می کند نه خود ثابت را.
خلاصه فرمول شیمی کلاس یازدهم برای اسید و باز
خلاصه فرمول شیمی کلاس یازدهم در فصل اسید و باز حول رابطه ی پی اچ و غلظت یون هیدروژن می چرخد. جمع پی اچ و پ اُاچ یک محلول آبی همیشه عدد ثابتی است، و همین رابطه ی ساده کلید حل بسیاری از سوالاتی است که غلظت یک یون را می دهند و پی اچ را می خواهند یا برعکس.
جزوه فرمول شیمی پایه یازدهم برای مرور نهایی
یک جزوه فرمول شیمی پایه یازدهم خوب باید کنار هر فرمول، واحد صحیح کمیت ها را هم بنویسد، چون بیشتر اشتباهات این پایه از جابه جایی واحد می آید نه از فراموش کردن خود رابطه. کسی که با بودجه بندی شیمی یازدهم پیش می رود، بهتر است همین سه مبحث سرعت واکنش، تعادل و اسید و باز را زودتر از بقیه ی فصل ها جمع ببندد، چون در کنکور معمولاً سوالات ترکیبی بیشتری از همین بخش طرح می شود.
اشتباهات رایج در این سه مبحث
در مبحث سرعت واکنش، خطای رایج این است که داوطلب واحد زمان را در طول حل مسئله عوض می کند، مثلاً از ثانیه به دقیقه، بدون این که آن را در کل فرمول اصلاح کند. در تعادل شیمیایی، اشتباه رایج نوشتن ثابت تعادل برای مواد جامد یا مایع خالص است، در حالی که این مواد در فرمول ثابت تعادل وارد نمی شوند و فقط گازها و محلول ها در رابطه حضور دارند. در فصل اسید و باز هم بسیاری از داوطلبان غلظت اسید یا باز ضعیف را مثل اسید یا باز قوی محاسبه می کنند، بدون توجه به این که یونیزاسیون آن ها کامل نیست و باید از رابطه ی جداگانه ای استفاده کرد.
جمع بندی
فرمول های شیمی یازدهم بیشتر از دهم به تمرین چندمرحله ای نیاز دارند، اما اگر هر سه مبحث سرعت واکنش، تعادل و اسید و باز جدا از هم و با مثال تمرین شوند، حل سوالات ترکیبی کنکور در این بخش دشوار نخواهد بود. تمرین منظم این سه فصل کنار هم، به جای جدا از هم خواندنشان، تصویر کامل تری از منطق شیمی یازدهم به داوطلب می دهد.