یک خبر بد: حافظه انسان از آن چیزی که به نظر می رسد ضعیف تر است. یک خبر خوب: با شناخت درست کارکرد حافظه و استفاده از مرور، می توان به سادگی بر همین ضعف غلبه کرد.
در ادامه می خوانید
منحنی یادگیری یا نمودار فراموشی چیست
یکی از دلایل اصلی این باور که مطالعه فایده ای ندارد، چیز دیگری نیست جز نتیجه نگرفتن به خاطر مرور نکردن. بیش از 100 سال پیش، پژوهشگر آلمانی هرمان ابینگهاوس با آزمایش روی حافظه ی خودش به این نتیجه رسید که مغز مطالب تازه را با سرعتی بسیار بیشتر از حد انتظار فراموش می کند، و افت این حافظه در ساعت ها و روزهای اول بسیار تندتر از روزهای بعد است. این یافته که به منحنی یادگیری یا منحنی فراموشی ابینگهاوس معروف شده، بارها بعد از او هم توسط پژوهشگران دیگر بررسی و تایید شده است.
نکته ی مهم منحنی یادگیری این است که مغز در ظاهر وانمود می کند چیزی را فراموش نکرده، در حالی که در عمل توانایی بازیابی آن را از دست داده. حافظه ی خوب صرفا یک استعداد ژنتیکی ثابت نیست، بلکه مهارتی اکتسابی است که با تمرین مرور و شناخت همین خاصیت فراموشی مغز، قابل تقویت است.
چرا فقط خواندن دوباره کافی نیست
وقتی داوطلب برای بار دوم یا سوم یک متن را می خواند، آن متن آشنا به نظر می رسد و همین حس آشنایی، حس بلد بودن می سازد. این حس فریبنده است: آشنا بودن یک متن هنگام خواندن دوباره، به معنای توانایی بازتولید همان مطلب بدون کتاب نیست. تست واقعی یادگیری این است که کتاب بسته شود و داوطلب تلاش کند همان نکته را از حافظه، با کلمات خودش، روی کاغذ بیاورد. اگر این کار ممکن نباشد، مطلب هنوز واقعا یاد گرفته نشده، هرچند در نگاه اول آشنا به نظر برسد.
یک برنامه ی عملی مرور بر اساس منحنی فراموشی
یک الگوی رایج و عملی برای مرور، که مستقیما از شکل منحنی فراموشی الهام گرفته، این است که هر مطلب تازه در چند نوبت با فاصله ی زمانی رو به افزایش مرور شود:
- مرور اول: همان روز، چند ساعت بعد از یادگیری اولیه.
- مرور دوم: روز بعد.
- مرور سوم: حدود یک هفته بعد.
- مرور چهارم: حدود یک ماه بعد.
دلیل اثر این الگو ساده است: هر بار که مغز مجبور می شود بعد از یک فاصله ی زمانی، مطلبی را از حافظه بیرون بکشد، همان تلاش برای بازیابی، رد حافظه را قوی تر می کند. مرور بی وقفه و پشت سر هم همان مطلب، بدون فاصله ی زمانی، این اثر را ایجاد نمی کند؛ چون مغز کار زیادی برای بازیابی انجام نمی دهد.
دفترچه ی مرور: تبدیل منحنی یادگیری به یک عادت کنکوری
با چند درس هم زمان، پیگیری دستی این چهار نوبت مرور برای هر مبحث سخت است، مگر این که به یک عادت ثابت تبدیل شود. یک دفترچه یا جدول ساده که تاریخ یادگیری اولیه ی هر مبحث و چهار تاریخ مرور بعدی آن را نگه دارد، همین کار را می کند: هر روز کافی است داوطلب نگاهی به دفترچه بیندازد و ببیند امروز نوبت مرور کدام مبحث ها رسیده. همین دفترچه می تواند برای مرور اشتباهات تست های آزمایشی هم استفاده شود؛ اشتباهی که یک بار تحلیل شده اما هرگز دوباره مرور نمی شود، به احتمال زیاد در آزمون بعدی هم تکرار می شود.
چرا مرور همان روز این قدر مهم است
طبق منحنی فراموشی، بیش از 40 درصد یک مطلب تازه خوانده شده، اگر هیچ مروری روی آن انجام نشود، ظرف حدود 18 دقیقه از حافظه پاک می شود و بیش از نیمی از آن ظرف یک ساعت از بین می رود. یک مرور کوتاه، حتی فقط چند دقیقه تلاش برای به یاد آوردن نکته های اصلی بدون نگاه به کتاب، در همان روز یادگیری، همین افت شدید اولیه را متوقف می کند و شانس رسیدن مطلب به مرور بعدی را چند برابر می کند.
منحنی یادگیری یک فکت است، نه یک روش کامل
منحنی یادگیری خودش یک روش مطالعه نیست، بلکه یک واقعیت علمی درباره ی رفتار حافظه است. آنچه واقعا نتیجه می دهد، روش هایی است که بر اساس همین واقعیت ساخته می شوند: برنامه ی مرور فاصله دار، تلاش برای بازیابی به جای خواندن دوباره، و ابزارهایی مثل فلش کارت یا دفترچه ی مرور که همین برنامه را قابل پیگیری می کنند. صرف دانستن این که فراموشی وجود دارد کافی نیست؛ آنچه نمره را می سازد، ساختن یک عادت مرور منظم بر اساس همین دانستن است.
این ویدیو بخشی از جلسه 13ام دوره ی تندخوانی کنکور است.