خیلی از داوطلبان کنکور فکر می کنند منظم بودن، وقت شناسی، صرفه جویی نکردن در وقت، یا تنبل نبودن همان سخت گیری است. هیچ کدام این ها سخت گیری نیست؛ این ها فقط رفتارهای سازنده اند که هر داوطلب کنکور به آن ها نیاز دارد. سخت گیری چیز دیگری است و شناخت دقیق آن کمک می کند بفهمیم کدام نوع آن به نتیجه می رسد و کدام نوع فقط داوطلب را فرسوده می کند.
در ادامه می خوانید
سخت گیری یعنی چه
سخت گیری در اصل یک پارامتر منفی نیست، چون سخت در معنای واقعی خودش بار منفی ندارد. مساله این است که خیلی ها بلد نیستند سخت گیری درست را از سخت گیری مخرب تشخیص دهند. سخت گیری یعنی انجام کاری که در همان لحظه با خواسته ی طبیعی بدن و ذهن برای راحتی و استراحت همسو نیست؛ نکته ی اصلی این است که همین کار سخت را با چه نگاهی انجام می دهیم.
دو نوع سخت گیری: مخرب و سازنده
در نوع مخرب، داوطلب لحظه به لحظه ی مطالعه را با اضطراب، غر زدن به خودش، و آرزوی رسیدن سریع تر به نتیجه سپری می کند. چیزی که در این حالت واقعا خسته کننده است، خود درس خواندن نیست؛ تحمل کردن این جریان افکار سیاه و نپذیرفتن شرایط فعلی است. داوطلب یک فضای شکنجه ی ذهنی برای خودش می سازد و بعد همان فضا را با نام سخت گیری به رسمیت می شناسد.
در نوع سازنده، همان کار سخت با شفقت نسبت به خود و با نوعی شوق انجام می شود. داوطلب می داند این کار سخت است، می داند در همان لحظه دلش نمی خواهد آن را انجام دهد، اما با آگاهی از دلیل انجام آن، جلو می رود. در این حالت، قدرت ذهنی داوطلب بر خستگی و مقاومت فیزیولوژیک لحظه غلبه می کند و معمولا نتیجه ای پربارتر از حدس اولیه به همراه دارد. تفاوت این دو نوع، نه در سختی کار، بلکه در نوع نگاه به آرزوی رسیدن به نتیجه است: در نوع مخرب این آرزو ابزار شکنجه است، در نوع سازنده ابزار رشد.
چرا مدل رایج سخت گیری آسیب می زند
روشی که اغلب برای سخت گیری آموزش دیده ایم، همان مدل مخرب است: جمله هایی مثل اگر این تست را درست نزنی به جایی نمی رسی، یا لیاقت هیچ آرامشی را نداری تا وقتی نمره ات خوب شود. این جمله ها به جای ساختن انگیزه، معمولا نتیجه ی برعکس می دهند: ذهن برای فرار از درد این جمله ها به تعویق انداختن، حواس پرتی، یا خستگی زودرس پناه می برد. سخت گیری بدون شفقت، آسیب زا است و نوعی رفتار جبرانی محسوب می شود، نه یک روش موثر برای رسیدن به هدف.
جمله ی داخلی سازنده تر، به جای باید همین الان کامل باشم وگرنه فاجعه است، چیزی شبیه این است: دارم قدم به قدم روی این کار وقت می گذارم چون برایم مهم است. همین تغییر در جمله ی داخلی، بدون تغییر در میزان تلاش واقعی، مسیر را از سخت گیری مخرب به سخت گیری سازنده منتقل می کند.
بعد از آزمون آزمایشی: جایی که این الگو بیشترین آسیب را می زند
یکی از رایج ترین لحظاتی که سخت گیری مخرب سر بلند می کند، درست بعد از خارج شدن از جلسه ی یک آزمون آزمایشی است. بسیاری از داوطلبان تصور می کنند هر چه با خودشان تندتر و شبیه یک زندان بان رفتار کنند، سریع تر به هدفشان می رسند؛ در حالی که نتیجه ی واقعی این رفتار معمولا افت انگیزه برای آزمون بعدی است.
یک جایگزین عملی، تبدیل همان انرژی به یک روال مشخص است: بعد از هر آزمون آزمایشی، سه دلیل واقعی غلط زدن مهم ترین تست ها یادداشت شود، برای فردا یک اصلاح مشخص و کوچک برنامه ریزی شود، و بعد از آن، مرور احساسی و سرزنش گرانه ی نتیجه متوقف شود. این روال، همان دقت و جدیت سخت گیری را حفظ می کند، بدون این که به شکنجه ی ذهنی تبدیل شود.
تمرین روزانه ی سخت گیری سازنده
پیش از شروع هر جلسه ی مطالعه ی سخت، دو جمله ی کوتاه در ذهن کمک می کند: یک جمله که سختی کار را با صداقت می پذیرد، مثل این بخش سخت است و طبیعی است که الان دلم نخواهد شروع کنم، و یک جمله که دلیل انجام آن را روشن می کند، مثل چون می خواهم این نوع تست را واقعا بلد شوم. ترکیب پذیرش احساس واقعی به همراه دلیل روشن، همان چیزی است که سخت گیری سازنده را از سخت گیری مخرب جدا می کند و در بلندمدت قابل تحمل تر و پایدارتر است.
پادکست سخت گیری صحیح در کنکور
در فایل صوتی زیر همین موضوع با جزئیات بیشتر توضیح داده شده است.