هر سال، از همان روزهای اول پایه دوازدهم، این سوال یکی از دغدغه های دانش آموزان دوازدهم است: کدام روش بهتر جواب می دهد، حل کردن پشت سرهم تست یا خواندن دقیق و تشریحی کتاب؟ واقعیت این است که مطالعه تستی یا تشریحی دوازدهم یک انتخاب دوقطبی نیست؛ هر دو در جای درست خودشان لازم اند و کنار گذاشتن کامل هرکدام، دیر یا زود در نتیجه ی کار خودش را نشان می دهد.
در ادامه می خوانید
نقش مطالعه ی تشریحی
خواندن تشریحی، یعنی رفتن خط به خط داخل کتاب و فهمیدن چرایی هر مطلب، پایه ای است که بدون آن تست زدن فقط حفظ الگوی سوال می شود، نه یادگیری واقعی. برای درس هایی که مفهوم پشت آن ها پیچیده است، رد کردن این مرحله معمولاً در امتحانات نهایی و در بخش های ترکیبی کنکور خودش را نشان می دهد. علامت رایج این کمبود، اشتباهات تکراری در یک نوع خاص از سوال است، نه اشتباهات پراکنده و متنوع.
نقش مطالعه ی تستی
بعد از این که مفهوم جا افتاد، نوبت تکنیک تست زنی دوازدهم است: پیدا کردن سرعت، آشنایی با طراحی سوال و تمرین مدیریت زمان. تست زدن بدون پایه ی مفهومی محکم، فقط یک سری الگوی حفظی می سازد که در مواجهه با سوال های کمی متفاوت از قبل، به سرعت می شکند.
تفاوت این ترتیب برای درس های مختلف
درس هایی مثل زیست و شیمی که حجم مفهومی بالایی دارند و سوالات کنکور مستقیم از عبارت های کتاب طراحی می شود، نیاز به مطالعه ی تشریحی عمیق تری پیش از رفتن سراغ تست دارند. در مقابل، دروسی مثل ریاضی و فیزیک که بیشتر روی روش حل مسئله تمرکز دارند، زودتر می شود وارد فاز تست شد، چون خود تست زدن هم بخشی از یادگیری روش حل محسوب می شود. ادبیات و عربی هم جایی میان این دو قرار می گیرند: نیاز به مرور تشریحی نکات دستوری و لغوی دارند، اما برای تثبیت واقعی، حجم قابل توجهی تست هم لازم دارند.
یادداشت برداری هم از همین تفاوت اثر می گیرد، نکته ای که نکاتی درباره ی یادداشت برداری کنکوری باز می کند. دانش آموزی که ترتیب مناسب را پیدا نکرده، در قوی شدن در درس ضعیف راهش را می بیند، و کسی که نتیجه نمی گیرد، دلیل را در درس خواندن بدون نتیجه دنبال می کند.
نشانه های اشتباه بودن ترتیب مطالعه
اگر در حل تست یک مبحث مدام دچار اشتباهات مفهومی مشابه می شوید، نه فقط اشتباهات سرعتی، این نشانه ی آن است که پایه ی تشریحی همان مبحث هنوز کامل نشده و باید دوباره به کتاب برگردید. برعکس، اگر مدت زیادی روی خواندن تشریحی یک مبحث نسبتاً ساده مانده اید بدون این که وارد فاز تست شوید، وقت آن رسیده که سراغ تست بروید، چون تشریحی خواندن بیش از حد لازم هم دیگر فایده ی اضافه ای ندارد.
ترتیب درست برای سال دوازدهم
یک روش مطالعه پایه دوازدهم که واقعاً کار می کند، این دو را کنار هم می چیند: برای هر مبحث تازه، اول تشریحی، بعد تستی؛ و هر چه به کنکور نزدیک تر می شویم، نسبت تست بیشتر می شود. این ترتیب باید از همان ابتدای سال بخشی از برنامه ریزی سال دوازدهم کنکور باشد. استمرار در درس خواندن در این ترکیب مهم تر از فشار یک روز خاص است؛ یک برنامه ی پایدار در طول سال، نتیجه ی بهتری از فشردگی چند هفته ی آخر می دهد. بازبینی این نسبت هر دو تا سه هفته یک بار، بر اساس نتیجه ی آزمون های آزمایشی، کمک می کند این ترتیب واقعاً متناسب با وضعیت واقعی درسی بماند، نه یک قاعده ی ثابت و بدون بازخورد.
هماهنگی این روش با امتحان نهایی
چون دانش آموز پایه دوازدهم همزمان باید برای امتحان نهایی و کنکور آماده شود، ترتیب تشریحی و تستی باید با تقویم امتحانات نهایی هم هماهنگ باشد. نزدیک به هر امتحان نهایی، طبیعی است که وزن مطالعه ی تشریحی همان درس موقتاً بالاتر برود، چون سطح سوالات امتحان نهایی معمولاً به جزئیات متن کتاب نزدیک تر است تا سطح سوالات کنکور. بعد از هر امتحان نهایی، دوباره می شود به همان نسبت تستی و تشریحی متناسب با کنکور بازگشت، بدون این که یکی از این دو مسیر فدای دیگری شود.
جمع بندی
تستی یا تشریحی، سوال درستی نیست؛ سوال درست این است که در چه مرحله ای از یادگیری هر مبحث هستید. ترکیب درست این دو، همراه با یک مشاور خوب کنکور برای تنظیم نسبت آن ها در طول سال، دوازدهم را قابل مدیریت تر می کند.