فیزیک دهم برای خیلی از دانش آموزان اولین درسی است که با نمادها و روابط عددی به این شکل روبه رو می شوند، چون فیزیک دوره ی متوسطه اول بیشتر مفهومی بود و کمتر به فرمول تکیه داشت. همین تغییر ناگهانی باعث می شود در ترم اول، خیلی ها دنبال یک فرمول های فیزیک پایه دهم منظم بگردند که همه ی روابط چهار فصل کتاب را کنار هم و با ترتیب درست نشان بدهد، نه پراکنده در لابه لای صفحات کتاب درسی.
در ادامه می خوانید
روابط فصل فیزیک و اندازه گیری
فصل اول کتاب دهم بیشتر با اندازه گیری، خطا و یکاها سروکار دارد تا فرمول به معنای رایج. مهم ترین چیزی که از این فصل باید در ذهن بماند، نحوه ی محاسبه ی خطای مطلق و خطای نسبی یک اندازه گیری است، چون در سوال های ترکیبی کنکور هم گاهی تکرار می شود.
همچنین تبدیل واحدها بین یکاهای اصلی و یکاهای مشتق، پایه ای است که اگر درست جا نیفتد، در فصل های بعدی مرتب اشتباه محاسباتی ایجاد می کند.
روابط فصل کار، انرژی و توان
در این فصل، رابطه ی کار یک نیرو، انرژی جنبشی، انرژی پتانسیل گرانشی و توان، ستون اصلی امتحان های داخلی و کنکور دهم را تشکیل می دهند. نکته ی مهم این است که این روابط تنها زمانی درست جواب می دهند که جهت نیرو و جابه جایی با دقت در نظر گرفته شود.
قانون پایستگی انرژی مکانیکی هم از همین فصل بیرون می آید و در مسائل ترکیبی با فصل بعد، یعنی ویژگی های فیزیکی مواد، دوباره ظاهر می شود.
رابطه ی توان، یعنی نسبت کار انجام شده به زمان صرف شده، معمولا در کنار مسائل حرکتی هم می آید و داوطلب باید بتواند واحد توان را از روی واحدهای کار و زمان بازسازی کند. تمرین همین نوع بازسازی واحد، جواب دادن به سوال های ترکیبی را ساده تر می کند.
روابط فصل ویژگی های فیزیکی مواد
چگالی، فشار و کشسانی سه مفهوم اصلی این فصل هستند که هرکدام یک رابطه ی ساده اما پرکاربرد دارند. رابطه ی فشار سیال در عمق های مختلف، از آن دسته مطالبی است که در تست های ترکیبی با فصل انرژی دوباره سوال می شود.
خیلی از داوطلبان دنبال یک لیست فرمول های فیزیک دهم هستند دقیقا به این دلیل که این فصل با فصل قبل همپوشانی زیادی دارد و بدون کنار هم دیدن روابط، قاطی کردن آن ها راحت است.
رابطه ی چگالی، یعنی نسبت جرم به حجم، ساده به نظر می رسد اما در سوالات کنکور معمولا با تبدیل واحد حجم یا با ترکیب چند جسم همراه می شود. قانون هوک هم که کشسانی فنر را توضیح می دهد، از همین فصل جزو فرمول هایی است که باید حفظ باشد.
روابط فصل دما و گرما
فصل پایانی حول محور گرمای ویژه، گرمای نهان و انبساط طولی مواد می چرخد. رابطه ی گرمای ویژه، یعنی ارتباط جرم، ضریب گرمای ویژه و تغییر دما، پرتکرارترین رابطه ی این فصل در سوال های کنکور است.
نزدیک امتحان، مرور یک خلاصه فرمول فیزیک کلاس دهم که فقط همین روابط کلیدی را نشان بدهد، خیلی سریع تر از ورق زدن دوباره ی کل کتاب درسی جواب می دهد.
تبدیل دما بین مقیاس سلسیوس و کلوین، با وجود ساده بودن، یکی از رایج ترین جاهایی است که داوطلبان اشتباه محاسباتی می کنند، به خصوص وقتی در یک مسئله چند بار بین این دو مقیاس جابه جا می شوند. رابطه ی انبساط طولی هم برای موادی مثل فلزات، در سوالات کاربردی زندگی روزمره زیاد به کار می رود.
چطور این فرمول ها را بهتر به خاطر بسپاریم
حفظ کردن صرف یک فرمول، بدون دیدن چند مثال حل شده با آن، معمولا زود از یاد می رود. مرور فرمول همراه با یک مثال ساده و یک مثال کمی پیچیده تر، ماندگاری آن در ذهن را بیشتر می کند.
جمع بندی
داشتن یک جزوه فرمول فیزیک پایه دهم دست نویس یا تایپ شده، بیشتر از خود کتاب درسی در روزهای آخر قبل از امتحان به کار می آید. این جزوه بهتر است کنار فرمول های فیزیک یازدهم هم نگه داشته شود، چون خیلی از مباحث دهم پایه ی مستقیم فصل های سال بعد هستند و مرور مشترک آن ها، یادگیری فیزیک را در کل دوره ی متوسطه پیوسته تر می کند.