یک داوطلب اهل شهرستان که سال ها با رتبه منطقه ای در سراسری آشنا شده، وقتی برای اولین بار دفترچه انتخاب رشته دانشگاه آزاد را باز می کند، معمولا همان انتظار قبلی را دارد؛ اما مکانیزم تاثیر سهمیه مناطق در انتخاب رشته آزاد با چیزی که در ذهن اکثر داوطلبان از سراسری نقش بسته، دقیقا یکی نیست و همین سوءتفاهم می تواند به یک تصمیم اشتباه در چیدن اولویت ها ختم شود.
فرق سهمیه آزاد و منطقه ای
فرق سهمیه آزاد و منطقه ای از یک تعریف ساده شروع می شود. سهمیه منطقه ای به تقسیم بندی جغرافیایی محل تحصیل داوطلب در سه سال آخر دبیرستان برمی گردد، در حالی که سهمیه آزاد یعنی رقابت عمومی و بدون هیچ امتیاز اضافه، همان مسیری که اکثریت قریب به اتفاق داوطلبان بدون تعلق به هیچ سهمیه خاصی در آن قرار می گیرند. خیلی از داوطلبان این دو مفهوم را با هم قاطی می کنند و فکر می کنند سهمیه آزاد یعنی یک امتیاز مثبت، در حالی که این عبارت فقط به معنای نبود سهمیه خاص است. برای روشن شدن تفاوت، کافی است تصور کنیم دو داوطلب از یک شهر و یک دبیرستان، یکی با سهمیه ایثارگری و دیگری بدون هیچ سهمیه ای در همان رشته رقابت می کنند؛ نفر دوم دقیقا همان داوطلب سهمیه آزاد است، نه یک گروه جداگانه با امتیاز اضافه.
تاثیر منطقه بندی در دانشگاه آزاد
تاثیر منطقه بندی در دانشگاه آزاد فقط در همان رشته های با آزمون معنا پیدا می کند، یعنی رشته هایی مثل پزشکی و دندانپزشکی که رتبه کنکور سراسری ملاک پذیرش آن هاست. چون این رشته ها از همان استخر رتبه کشوری سراسری استفاده می کنند، هر تغییری که در سطح کشوری در قواعد منطقه بندی رخ دهد، به طور خودکار روی همین رشته های دانشگاه آزاد هم اثر می گذارد. برای داوطلبی که از یکی از شهرهای منطقه یک کنکور فارغ التحصیل شده، این یعنی حتی در رشته های با آزمون دانشگاه آزاد هم رقابتش دقیقا با همان دسته بندی جغرافیایی سراسری سنجیده می شود، نه یک قانون کاملا مستقل. اما برای بیشتر رشته های دیگر دانشگاه آزاد که پذیرش صرفا با معدل انجام می شود، اصلا رقابت رتبه ای وجود ندارد و منطقه داوطلب عملا در نتیجه نهایی نقشی بازی نمی کند؛ آنچه در این رشته ها اهمیت واقعی دارد، ظرفیت خالی همان واحد دانشگاهی در همان شهر است، نه محل تولد یا محل زندگی خانواده.
نحوه محاسبه سهمیه مناطق آزاد
نحوه محاسبه سهمیه مناطق آزاد مستقل از سراسری نیست و روش جداگانه ای برای دانشگاه آزاد وجود ندارد. منطقه هر داوطلب بر اساس کد مدرسه ای تعیین می شود که سه سال آخر دبیرستان در آن درس خوانده، نه آدرس فعلی خانواده؛ یعنی داوطلبی که در طول دبیرستان بین چند شهر جابه جا شده، باید مدرک محل تحصیل هر سه سال را کنار دفترچه ثبت نام آماده داشته باشد، نه فقط کارت ملی و شناسنامه. نقش دقیق تقسیم بندی سه گانه مناطق در رتبه کشوری در سال های اخیر نسبت به گذشته کمرنگ تر شده و بخش بزرگتری از رقابت به سمت رقابت عمومی و بدون توجه به منطقه حرکت کرده است. جزئیات دقیق اعمال این سهمیه برای کنکور 1406 هنوز از سوی مرجع رسمی برگزاری کنکور منتشر نشده و تا زمان انتشار دفترچه ثبت نام همان سال نمی توان عدد یا درصد قطعی به آن نسبت داد.
تصویر کلی این سهمیه ها را تاثیر سهمیه در کنکور سراسری کنار هم می گذارد، تا زمان انتشار جزئیات تازه. کنار سهمیه، آستانه معدل در تصمیم داوطلب نقش دارد و معدل لازم رشته پرستاری همین آستانه را نشان می دهد، همان طور که تاثیر سوابق تحصیلی دو سال کنکور روند سوابق را مقایسه می کند.
جمع بندی
برای داوطلبی که قصد دارد در رشته های با آزمون دانشگاه آزاد رقابت کند، بهتر است به جای تکیه بر شنیده ها، دفترچه رسمی همان سال را ملاک قرار دهد و کنار آن، رقم رتبه قبولی سهمیه ایثارگران آزاد و اطلاعات سهمیه بومی گزینی دانشگاه آزاد سال های قبل را هم برای مقایسه کنار دستش داشته باشد، چون این دو مورد هم گاهی با سهمیه منطقه ای اشتباه گرفته می شوند. مهم تر از هر عدد تخمینی، مراجعه به دفترچه رسمی همان سال است، چون تنها همان نسخه، آخرین تغییرات اعمال شده در قواعد سهمیه بندی را به طور کامل نشان می دهد.