پالایشگاه های نفت، مجتمع های پتروشیمی و کارخانه های دارویی، همگی به مهندسانی نیاز دارند که فرآیندهای تبدیل مواد خام به محصول را طراحی و کنترل کنند. رشته مهندسی شیمی دقیقاً همین وظیفه را برعهده می گیرد و هر سال داوطلبان زیادی آن را در زیرگروه دوم ریاضی فیزیک، برای انتخاب رشته کنکور در نظر می گیرند. این رشته معمولا در دانشگاه های صنعتی معتبر کشور با ظرفیت پذیرش نسبتا بالا ارائه می شود و یکی از رشته های پرطرفدار در میان داوطلبان علاقه مند به صنایع فرآیندی است. شناخت دقیق دامنه ی کاری و بازار کار آن، پیش از انتخاب رشته، تصمیم گیری را آسان تر می کند.
دامنه ی فعالیت مهندسی شیمی
فارغ التحصیل مهندسی شیمی می تواند در صنایع مختلفی مشغول شود، از پالایش نفت و گاز گرفته تا تولید مواد شیمیایی، دارو، سیمان و مواد غذایی. بخشی از دانش این رشته با رشته مهندسی پلیمر هم پوشانی دارد، به همین دلیل برخی فارغ التحصیلان مهندسی شیمی در کارخانه های تولید پلاستیک و پلیمر هم جذب می شوند. این گستردگی حوزه ی کاری، یکی از دلایل اصلی محبوبیت این رشته در میان داوطلبان علاقه مند به صنایع بزرگ است.
دروس اصلی این رشته شامل ترمودینامیک، انتقال حرارت و جرم، طراحی راکتور و کنترل فرآیند است. دانشجویان معمولا در همین دوران با نرم افزارهای شبیه سازی فرآیند هم آشنا می شوند، ابزاری که در محیط های صنعتی واقعی هم بسیار پرکاربرد است. آزمایشگاه های عملیات واحد هم بخش مهمی از آموزش این رشته را تشکیل می دهند و دانشجو را با فرآیندهای واقعی صنعتی در مقیاس کوچک تر آشنا می کنند.
بازار کار رشته مهندسی شیمی
بازار کار رشته مهندسی شیمی تا حد زیادی به وضعیت صنایع پتروشیمی و پالایشی کشور وابسته است. بیشترین تقاضا برای این رشته در استان های صاحب مجتمع های بزرگ صنعتی، مثل خوزستان، هرمزگان و بوشهر دیده می شود، جایی که واحدهای پتروشیمی و پالایشگاه های بزرگ فعال هستند. عناوین شغلی رایج برای این رشته شامل مهندس فرآیند، مهندس کنترل کیفیت و مهندس ایمنی و محیط زیست صنعتی می شود.
فارغ التحصیلانی که در کنار مدرک دانشگاهی، مهارت های نرم افزاری طراحی فرآیند را هم یاد گرفته اند، معمولا سریع تر جذب پروژه های صنعتی می شوند و تجربه ی کارآموزی در دوران دانشجویی هم می تواند مسیر ورود به این بازار کار را کوتاه تر کند. رقابت برای ورود به پروژه های بزرگ صنعتی زیاد است، به همین دلیل داشتن رزومه ی قوی و تجربه ی عملی، حتی در سطح پروژه های دانشجویی، می تواند در جذب اولیه تفاوت مهمی ایجاد کند.
درآمد رشته مهندسی شیمی
درآمد رشته مهندسی شیمی در ایران طیف گسترده ای دارد و به شرکت محل اشتغال، منطقه ی جغرافیایی و سابقه ی کار بستگی دارد. کسانی که در شرکت های خصوصی یا پروژه های بزرگ پتروشیمی کار می کنند، معمولا درآمد بالاتری نسبت به بخش های دولتی دارند. این نوسان درآمد، شبیه به آنچه در بازار کار رشته ریاضی فیزیک به طور کلی دیده می شود، نشان می دهد که تجربه و تخصص عملی، نقش تعیین کننده تری از عنوان مدرک دارد.
کسب مدارک تخصصی مرتبط با ایمنی، کیفیت یا محیط زیست صنعتی هم می تواند سطح درآمد فارغ التحصیل را در بلندمدت بالاتر ببرد. برخی از فارغ التحصیلان این رشته برای دستیابی به موقعیت های شغلی بهتر، حاضر به جابه جایی به شهرهای صنعتی می شوند، چون تمرکز جغرافیایی صنایع پتروشیمی، فرصت های شغلی پردرآمد را در برخی مناطق کشور بسیار بیشتر از مناطق دیگر می کند.
جمع بندی
مهندسی شیمی رشته ای است که با صنایع کلیدی کشور مثل نفت، گاز و دارو گره خورده است. کسانی که به کار در محیط های صنعتی و فرآیندی علاقه دارند و از حل مسائل عددی و فنی لذت می برند، می توانند این رشته را در کنار گزینه های نزدیک به آن، پیش از انتخاب رشته ی نهایی به دقت بررسی کنند.