هر سال عده ای از دانشجویان بازگشته از خارج کشور با این پرسش روبه رو می شوند که مدرک تحصیلی شان در ایران چه ارزشی دارد و چطور باید آن را رسمی کرد.
ارزشیابی مدارک دانشجویان خارج از کشور دقیقا همین فرایند است: تطبیق مدرک گرفته شده از یک دانشگاه خارجی با معادل داخلی آن. این پرسش معمولا زمانی جدی تر می شود که فرد قصد ادامه تحصیل در مقطع بالاتر یا استخدام در یک سازمان دولتی را داشته باشد و بدون مدرک ارزشیابی شده، پرونده اش پیش نمی رود.
چرا ارزشیابی مدارک تحصیلی لازم است
بدون ارزشیابی رسمی، مدرک گرفته شده از خارج کشور برای ادامه تحصیل در مقطع بالاتر، استخدام در بسیاری از سازمان ها یا حتی برخی مسیرهای شغلی قابل استناد نیست.
وزارت علوم برای رشته های غیر پزشکی مرجع اصلی این فرایند است و مدرک باید از دانشگاهی گرفته شده باشد که در فهرست دانشگاه های مورد تایید قرار دارد، وگرنه فرایند ارزشیابی از همان ابتدا با مشکل روبه رو می شود. صرف داشتن یک مدرک از یک موسسه خارجی، به تنهایی تضمینی برای پذیرش ارزشیابی نیست و اعتبار علمی همان دانشگاه هم بررسی می شود.
دو انگیزه اصلی معمولا افراد را به سراغ این فرایند می کشاند: یکی ادامه تحصیل در مقطع بالاتر در داخل کشور و دیگری استخدام در سازمان ها و نهادهایی که مدرک ارزشیابی شده را شرط پذیرش قرار می دهند. مسیر هرکدام از این دو هدف متفاوت است، اما نقطه شروع مشترک هر دو، همین ارزشیابی رسمی مدرک است.
مراحل ارزشیابی مدارک تحصیلی
مراحل ارزشیابی مدارک تحصیلی معمولا با ثبت نام در سامانه مربوطه و بارگذاری مدارک شروع می شود: ریزنمرات رسمی، اصل مدرک فارغ التحصیلی و تاییدیه دانشگاه محل تحصیل.
بعد از بررسی اولیه مدارک، پرونده برای تطبیق سرفصل ها و میزان واحدهای گذرانده بررسی می شود و در نهایت نتیجه به صورت معادل مقطع تحصیلی داخلی اعلام می شود. این فرایند بسته به رشته و کشور محل تحصیل، می تواند از چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
نتیجه نهایی این بررسی، یک گواهی رسمی است که معادل مقطع و رشته تحصیلی فرد را در نظام آموزشی داخل کشور مشخص می کند و همین گواهی است که بعدا برای ثبت نام در مقطع بالاتر یا ارائه به کارفرما استفاده می شود.
در بسیاری از موارد، ترجمه رسمی مدارک و تاییدیه های مربوط به آن هم بخشی از فرایند است، چون مدارک باید به زبان رسمی کشور قابل بررسی باشند. هرگونه نقص یا مغایرت در این مدارک، می تواند کل روند را چند هفته یا چند ماه به تاخیر بیندازد.
یک اشتباه رایج در این مرحله، ارسال مدارک ناقص یا کپی به جای اصل مدرک است، در حالی که بیشتر سامانه های ارزشیابی از همان ابتدا مدارک ناقص را برمی گردانند و همین رفت و برگشت، زمان کل فرایند را طولانی تر می کند.
روند ارزشیابی مدارک علوم انسانی
روند ارزشیابی مدارک علوم انسانی معمولا با رشته های فنی فرق دارد و زمان بیشتری می برد، چون برنامه درسی رشته هایی مثل حقوق، علوم سیاسی یا روانشناسی از کشوری به کشور دیگر تفاوت محتوایی زیادی دارد.
در این موارد، ممکن است علاوه بر تطبیق مدرک، آزمون یا مصاحبه تکمیلی هم برای اطمینان از سطح علمی داوطلب لازم شود. این تفاوت باعث می شود دانشجویانی که در رشته های انسانی تحصیل کرده اند، معمولا زمان بیشتری برای دریافت نتیجه نهایی در نظر بگیرند.
یک نکته عملی این است که این دانشجویان از همان زمان تحصیل، سرفصل دقیق درس هایی که گذرانده اند را نگه دارند، چون همین سرفصل ها در مرحله تطبیق، نقش تعیین کننده ای در سرعت و نتیجه ارزشیابی دارند.
جمع بندی
ارزشیابی مدرک تحصیلی خارج از کشور، فرایندی است که هرچه زودتر شروع شود، بهتر است، چون تاخیر در آن می تواند برنامه ادامه تحصیل یا اشتغال را هم عقب بیندازد.
کسانی که به دنبال انتخاب رشته دانشگاه خارج از کشور برای تحصیلات تکمیلی هستند، یا در مسیر رشته های مهاجرت تحصیلی و کاری قرار دارند، بهتر است از همان ابتدای تحصیل، مدارک لازم برای ارزشیابی آینده را کامل و منظم نگه دارند. نگهداری منظم این مدارک از روز اول، در بلندمدت بسیار ساده تر از جمع آوری دوباره آن ها بعد از بازگشت به کشور است.