یک خانه ی قدیمی یا یک پل کهن، برخلاف یک شیء کوچک، با داربست، محاسبه ی سازه ای و گاهی ماه ها کار میدانی نجات پیدا می کند؛ این کار تخصصی حوزه ی انتخاب رشته مرمت بناهای تاریخی است.
در ادامه می خوانید
مرمت بناهای تاریخی چه تفاوتی با مرمت اشیاء دارد
برخلاف انتخاب رشته مرمت آثار تاریخی که با اشیای کوچک و قابل جابه جایی سروکار دارد، اینجا موضوع کار، ساختمان، سازه و بافت تاریخی است؛ چیزی که نمی شود آن را به آزمایشگاه برد و باید سر جای خودش، با تمام محدودیت های محیطی اش، مرمت شود. همین تفاوت باعث می شود دانش سازه و معماری در این رشته پررنگ تر از رشته ی مرمت اشیاء باشد.
دروس و مهارت های اصلی
برنامه ی درسی این رشته شامل مبانی معماری، مصالح ساختمانی سنتی، آسیب شناسی سازه و اصول حفاظت از بافت تاریخی است. کار میدانی و بازدید از پروژه های در حال مرمت هم بخش مهمی از آموزش است، چون شناخت واقعی از وضعیت یک بنای فرسوده، در محل امکان پذیر است، نه فقط از روی نقشه و کتاب. آشنایی با روش های سنتی ساخت و ساز، مثل کار با خشت و ملات های سنتی، هم بخشی از دانش تخصصی این رشته محسوب می شود.
مراحل کلی یک پروژه مرمت
یک پروژه ی مرمت معمولاً با بررسی و مستندسازی وضعیت فعلی بنا شروع می شود، سپس آسیب ها و علت آن ها شناسایی می شود و در نهایت روش مرمت مناسب برای هر بخش انتخاب و اجرا می شود. این فرآیند می تواند از چند ماه تا چند سال طول بکشد، بسته به اندازه و اهمیت بنای مورد نظر.
چالش های مرمت بناهای تاریخی
کار در فضای باز، مواجهه با شرایط آب و هوایی، و هماهنگی با نهادهای مختلف شهری برای گرفتن مجوزهای لازم از چالش های رایج این حوزه است. برخلاف مرمت یک شیء کوچک در آزمایشگاه، اینجا کار معمولاً گروهی و چند رشته ای است و نیاز به هماهنگی با مهندسان سازه و معماران هم دارد.
نمونه هایی از پروژه های مرمت بنا
یک پروژه ی مرمت بنای تاریخی می تواند از تعمیر یک بادگیر آسیب دیده در یک خانه ی سنتی شروع شود و تا بازسازی کامل نمای یک کاروانسرای قدیمی ادامه پیدا کند. در پروژه های بزرگ تر، تیم مرمت معمولاً شامل معمار، مهندس سازه و کارشناس مصالح سنتی است که همه با هم روی حفظ اصالت بنا و در عین حال ایمن سازی آن کار می کنند. همین ماهیت گروهی کار باعث می شود مهارت های ارتباطی و کار تیمی هم به اندازه ی دانش فنی در این حوزه اهمیت داشته باشد.
اهمیت این رشته برای شهرهای تاریخی
در شهرهایی با بافت تاریخی گسترده، وجود متخصص مرمت بناهای تاریخی مستقیماً روی حفظ هویت شهری و جذب گردشگر تاثیر می گذارد. بناهایی که به موقع مرمت نمی شوند، معمولاً با گذر زمان آسیب بیشتری می بینند و هزینه ی بازسازی شان هم به مراتب بالاتر می رود.
بازار کار و زمینه های فعالیت
فارغ التحصیل این رشته می تواند در پروژه های احیای بافت تاریخی شهرها، مرمت خانه های قدیمی، یا کار مشاوره ای در پروژه های بازسازی بناهای کهن فعالیت کند. آشنایی مقدماتی با انتخاب رشته باستان شناسی هم می تواند دید تاریخی لازم برای شناخت ارزش این بناها را تقویت کند و درک بهتری از پیشینه ی هر بنا بدهد.
گرایش های مرمت بناهای تاریخی
گرایش های مرمت بناهای تاریخی معمولاً بین مرمت معماری و مرمت شهری تقسیم می شود؛ یکی روی خود بنا تمرکز دارد و دیگری روی کل بافت اطراف آن، از جمله خیابان ها و فضاهای عمومی همان محدوده ی تاریخی.
ظرفیت دانشگاه های پذیرنده
ظرفیت دانشگاه های مرمت بناهای تاریخی در دانشگاه های مختلف فرق دارد، پس پیش از ثبت انتخاب، هم امکانات کارگاهی دانشگاه و هم رتبه لازم برای قبولی کنکور در آن باید با دقت بررسی شود.
برای داوطلبی که به معماری قدیمی و نجات ساختمان های در حال فروپاشی علاقه دارد، این رشته دقیقاً همان مسیر عملی است که دنبالش بوده و می تواند نتیجه ی کارش را سال ها بعد هم روی بدنه ی یک شهر ببیند.