یک سفال شکسته یا یک تابلوی قدیمی رنگ و رو رفته، با دقت و صبر زیاد دوباره به زندگی برمی گردد؛ کسی که این کار ظریف را انجام می دهد، مسیر انتخاب رشته مرمت آثار تاریخی را طی کرده است.
در ادامه می خوانید
مرمت آثار تاریخی دقیقاً روی چه چیزی کار می کند
موضوع اصلی این رشته اشیای قابل جابه جایی است: سفال، فلز، منسوجات، نگارگری، اسناد و کتاب های خطی، مجسمه های کوچک. این نکته همان جایی است که این رشته از انتخاب رشته مرمت بناهای تاریخی جدا می شود؛ آنجا موضوع کار ساختمان و سازه است، اینجا شیء کوچکی است که روی میز کار یک آزمایشگاه یا موزه مرمت می شود.
دروس و روش های تخصصی
برنامه ی درسی این رشته ترکیبی از شیمی کاربردی، آشنایی با مواد و مصالح سنتی، و روش های عملی مرمت است. کار در این رشته نیازمند شناخت دقیق واکنش شیمیایی مواد مختلف است، چون یک ماده ی نامناسب می تواند به جای کمک، به شیء تاریخی آسیب بزند. ثبت دقیق وضعیت شیء پیش از هر مرمتی و مستندسازی مرحله به مرحله ی کار هم بخش جدایی ناپذیر همین رشته است؛ همین مستندها بعدها برای پژوهش های تاریخی و هنری هم استفاده می شوند.
ابزار و فضای کار
بخش زیادی از آموزش عملی این رشته در آزمایشگاه های مجهز به میکروسکوپ، ابزار دقیق و مواد شیمیایی تخصصی می گذرد، نه در کلاس های نظری معمولی. آشنایی با تجهیزات تصویربرداری برای بررسی لایه های زیرین یک اثر، مثل نگارگری یا تابلوی رنگ و روغن، هم بخشی از مهارت های پیشرفته تر این حوزه است.
چالش ها و حساسیت های این شغل
هر تصمیم در مرمت یک اثر تاریخی برگشت ناپذیر است، پس مسئولیت پذیری بالا و صبر برای انجام درست هر مرحله از اهمیت زیادی برخوردار است. عجله در این کار می تواند به جای حفظ اثر، به آسیب دائمی آن منجر شود، برای همین این رشته بیشتر از خیلی رشته های دیگر به دقت و نظم کاری وابسته است.
نمونه هایی از موضوعات کاری در این رشته
یک پروژه ی معمول در این رشته می تواند از یک ظرف سفالی شکسته ی به جا مانده از یک کاوش باستان شناسی شروع شود و تا یک قاب نگارگری آسیب دیده در یک موزه ادامه پیدا کند. هرکدام از این پروژه ها مراحل متفاوتی دارد، از تمیزکاری اولیه و تثبیت ماده تا بازسازی بخش های از دست رفته با موادی که با اصل اثر سازگار باشد. همین تنوع باعث می شود کار روزمره در این رشته کمتر از خیلی مشاغل دیگر تکراری باشد و هر پروژه چالش های خاص خودش را داشته باشد.
گرایش های مرمت آثار تاریخی
گرایش های مرمت آثار تاریخی معمولاً بر اساس جنس شیء تقسیم می شود، مثلاً مرمت فلزات جدا از مرمت منسوجات یا نگارگری بررسی می شود، چون هرکدام مواد و روش شیمیایی متفاوتی لازم دارند. آشنایی مقدماتی با انتخاب رشته باستان شناسی و انتخاب رشته تاریخ هم کمک می کند زمینه ی تاریخی هر شیء بهتر شناخته شود، چون مرمت درست بدون شناخت دوره ی تاریخی اثر، ناقص خواهد ماند.
بازار کار این رشته
فارغ التحصیل این رشته معمولاً در موزه ها، آزمایشگاه های مرمت، سازمان های میراث فرهنگی یا به صورت مستقل روی سفارش های خصوصی فعالیت می کند. تقاضا برای این تخصص معمولاً بیشتر از عرضه ی نیروی متخصص آن است، چون تعداد فارغ التحصیلان این رشته نسبت به حجم آثار نیازمند مرمت در کشور محدود است.
ظرفیت پذیرش دانشگاه ها
ظرفیت دانشگاه های مرمت آثار تاریخی محدود است و بیشتر در دانشگاه هایی ارائه می شود که آزمایشگاه و کارگاه تخصصی دارند، پس پیش از انتخاب، امکانات هر دانشگاه هم باید در نظر گرفته شود، نه فقط نام و رتبه اش.
برای داوطلبی که دقت بالا و حوصله ی کار ظریف با دست را دارد، این رشته فرصتی است که تاریخ را با دست های خودش لمس کند و در حفظ آن سهمی داشته باشد.