وقتی صحبت از قطار می شود، بیشتر آدم ها به ریل، ایستگاه و تابلوهای برقی فکر می کنند، نه به خود لکوموتیو و واگنی که رویش سوار می شوند؛ انتخاب رشته مهندسی ماشین های ریلی دقیقاً روی همین بخش، یعنی خود وسیله ی نقلیه ی ریلی، تمرکز دارد. این رشته برای کسی جذاب است که به مکانیک و موتورهای صنعتی علاقه دارد، اما دنبال چیزی فراتر از خودروی معمولی می گردد.
در ادامه می خوانید
مهندس ماشین های ریلی دقیقاً با چه چیزی سروکار دارد
طراحی، ساخت، تعمیر و نگهداری لکوموتیو، واگن های مسافربری و باری، و سیستم های محرکه ی قطار، همه زیر چتر این رشته قرار می گیرد. کسی که به انتخاب رشته مهندسی خودرو علاقه دارد اما دنبال مقیاس بزرگ تر و صنعتی تری می گردد، معمولاً از این رشته هم خوشش می آید، چون اصول پایه ی مکانیک و محرکه در هر دو رشته مشترک است، فقط مقیاس و کاربرد فرق می کند.
دروس تخصصی این رشته
در کنار دروس پایه ی مکانیک مثل ترمودینامیک و مقاومت مصالح، دانشجوی این رشته با سیستم های ترمز قطار، دینامیک حرکت روی ریل و طراحی بدنه ی واگن هم آشنا می شود. بخشی از آموزش عملی هم معمولاً در کارگاه های تعمیر و نگهداری ناوگان ریلی می گذرد، جایی که دانشجو از نزدیک با ساختار واقعی لکوموتیو و واگن سروکار پیدا می کند. دانشجویانی که در این مسیر موفق ترند، معمولاً از همان ابتدا به جای صرفاً حفظ فرمول، به دنبال فهم دلیل طراحی هر قطعه هستند.
گرایش های مهندسی ماشین های ریلی
گرایش های مهندسی ماشین های ریلی حول محور طراحی و ساخت ناوگان، سیستم های محرکه و تعمیر و نگهداری واگن و لکوموتیو شکل می گیرد. این گرایش ها بیشتر جنبه ی مکانیکی و صنعتی دارند تا عمرانی.
تفاوت ماشین های ریلی با مهندسی راه آهن
نباید این رشته را با انتخاب رشته مهندسی راه آهن یکی گرفت. راه آهن و زیرشاخه هایی مثل انتخاب رشته مهندسی خط و سازه های ریلی به زیرساخت، یعنی ریل و سازه، می پردازند؛ ماشین های ریلی اما به خود ناوگان متحرک روی آن ریل توجه دارد. اگر عاشق موتور و مکانیک اید، ماشین های ریلی؛ اگر به سازه و زیرساخت علاقه دارید، راه آهن گزینه ی بهتری است.
مهارت های لازم برای این رشته
عشق واقعی به مکانیک و کار با قطعات صنعتی سنگین، نقطه ی شروع خوبی برای این رشته است، اما کافی نیست؛ دانشجو باید بتواند با نقشه های فنی پیچیده کار کند و اصول ایمنی حمل ونقل ریلی را هم به همان اندازه ی دانش مکانیکی جدی بگیرد. چون خرابی یک قطعه در ناوگان ریلی می تواند ایمنی صدها مسافر را تحت تاثیر قرار دهد، دقت و مسئولیت پذیری در این رشته اهمیتی فراتر از بسیاری از رشته های مکانیک عمومی دارد. آشنایی با سیستم های الکترونیکی مدرن قطارها هم روزبه روز برای فارغ التحصیلان این رشته پررنگ تر می شود، چون ناوگان جدید بیش از گذشته به کنترل های دیجیتال متکی است.
بازار کار در صنعت ریلی
فارغ التحصیلان این رشته معمولاً در کارخانه های تولید ناوگان ریلی، شرکت های متروی شهرها و واحدهای تعمیر و نگهداری راه آهن جذب می شوند. چون تولید و نگهداری ناوگان ریلی نیازمند تخصص فنی مشخصی است که در بسیاری از رشته های مکانیک عمومی پوشش داده نمی شود، فارغ التحصیل این رشته معمولاً رقیب کمتری برای موقعیت های تخصصی همین حوزه دارد. برخی از فارغ التحصیلان هم مستقیماً وارد بخش پژوهش و توسعه ی کارخانه های تولید ناوگان می شوند تا در طراحی نسل بعدی واگن ها و لکوموتیوها نقش داشته باشند.
ظرفیت دانشگاه های مهندسی ماشین های ریلی
ظرفیت دانشگاه های مهندسی ماشین های ریلی نسبت به رشته های مکانیک یا خودرو محدودتر است و عمدتاً در دانشگاه هایی با گرایش صنعتی و ریلی قوی ارائه می شود. پیش از انتخاب نهایی، حتماً وضعیت کارآموزی و ارتباط دانشگاه با شرکت های ریلی را هم بررسی کنید، چون تجربه ی عملی در این رشته نقش پررنگی دارد.