خیلی از داوطلبان رشته انسانی وقتی این عنوان را در دفترچه انتخاب رشته می بینند، تصور می کنند با یک رشته کاملاً حوزوی و دینی روبه رو هستند که محور اصلی اش حفظ متون است. اما انتخاب رشته فلسفه و کلام اسلامی در واقع محل تلاقی تفکر استدلالی و منطقی با مباحث اعتقادی است، و بخش بزرگی از واحدهای درسی آن، حتی از فلسفه غرب و منطق صوری می گذرد، نه فقط از متون دینی.
در ادامه می خوانید
چرا این رشته با تصور رایج فرق دارد
در این رشته بخش قابل توجهی از دروس به فلسفه محض، از منطق ارسطویی تا فلسفه های جدید غرب، اختصاص دارد و کلام اسلامی هم بیشتر روی استدلال و دفاع عقلانی از باورها تمرکز دارد تا حفظ محفوظات. برای همین، دانشجویی که ذهن تحلیلی دارد و از بحث و استدلال لذت می برد، در این رشته راحت تر از کسی پیش می رود که فقط دنبال مباحث نقلی و حفظی است. تفاوت دیگر این رشته با رشته های حوزوی رسمی این است که در دانشگاه، همراه با مباحث دینی، روش های علمی و آکادمیک تحلیل متن هم آموزش داده می شود.
دروس اصلی رشته فلسفه و کلام اسلامی
سرفصل های این رشته معمولاً از منطق و فلسفه مقدماتی در ترم های اول شروع می شود و بعد به سراغ فلسفه اسلامی، فلسفه غرب، کلام قدیم و کلام جدید می رود. دانشجو در کنار این دروس، با متون اصلی فلاسفه مسلمان و متکلمان بزرگ هم آشنا می شود و بخشی از واحدها هم به زبان عربی و درک متون تخصصی دینی اختصاص دارد. این ترکیب باعث می شود فارغ التحصیل، هم توانایی خواندن متن های سخت را داشته باشد، هم بتواند استدلال های فلسفی و کلامی را در برابر یکدیگر بسنجد.
گرایش های فلسفه و کلام اسلامی
گرایش های فلسفه و کلام اسلامی در مقطع کارشناسی معمولاً به صورت یکپارچه ارائه می شود و تخصصی شدن واقعی، مثل فلسفه اسلامی، کلام اسلامی یا فلسفه دین، بیشتر از کارشناسی ارشد شروع می شود. یعنی در چهار سال اول، دانشجو با کلیت هر دو حوزه آشنا می شود و بعد تصمیم می گیرد کدام مسیر را عمیق تر دنبال کند. کسی که به مناظره و نقد فکری علاقه دارد معمولاً به سمت کلام کشیده می شود، در حالی که علاقه مندان به تحلیل مفهومی محض بیشتر به فلسفه اسلامی یا فلسفه غرب گرایش پیدا می کنند.
بازار کار و مسیر شغلی
فارغ التحصیلان این رشته بیشتر در آموزش (از دبیرستان تا دانشگاه)، پژوهش در مراکز علمی و پژوهشگاه ها، و نویسندگی و ترجمه متون فلسفی و کلامی فعالیت می کنند. مسیر آموزش و پژوهش معمولاً نیازمند ادامه تحصیل تا مقطع دکتری است، پس کسی که این رشته را انتخاب می کند بهتر است از همان ابتدا برنامه بلندمدت تری برای تحصیلات تکمیلی هم در نظر بگیرد.
ظرفیت دانشگاه های فلسفه و کلام اسلامی
ظرفیت دانشگاه های فلسفه و کلام اسلامی نسبت به رشته های پرطرفدار انسانی محدودتر است، برای همین باید در دفترچه انتخاب رشته با دقت دنبال دانشگاه های پذیرنده بگردید. خیلی از داوطلبان همین محدود بودن گزینه ها را دلیل بی توجهی می دانند، در حالی که با راهنمای انتخاب رشته کنکور سراسری می شود چیدمان اولویت ها را طوری تنظیم کرد که شانس قبولی از بین نرود. توجه به تراز یا رتبه در انتخاب رشته سراسری هم در این رشته اهمیت دارد، چون برخی دانشگاه های پذیرنده اش در شهرهای کوچک تر هستند و رقابت رتبه ای در آن ها متفاوت از دانشگاه های بزرگ عمل می کند.
رقابت رتبه ای میان دانشگاه های کوچک و بزرگ در رشته های نزدیک به فلسفه و کلام هم دیده می شود. انتخاب رشته تاریخ و تمدن ملل اسلامی الگوی ظرفیت مشابهی دارد، رشته فلسفه و عرفان اسلامی از نظر موضوع به همین رشته نزدیک است، و انتخاب رشته جغرافیا پراکندگی دیگری میان دانشگاه ها دارد.
جمع بندی
اگر به طور همزمان به تفکر فلسفی و مباحث اعتقادی علاقه دارید و از خواندن متون سنگین نمی ترسید، این رشته می تواند مسیر خوبی باشد. فقط پیش از انتخاب، از شغل های رشته انسانی مرتبط با آن مطلع شوید و در صورت تردید، با یک مشاور خوب کنکور مشورت کنید تا انتخابتان آگاهانه باشد.