پیش از دوران چاپ، هر کتاب باید با دست نوشته و تذهیب می شد؛ امروز هم این هنر کاملاً نمرده، و انتخاب رشته کتابت و نگارگری دقیقاً همین مهارت را در قالب دانشگاهی زنده نگه داشته است.
در ادامه می خوانید
ظرفیت دانشگاه های کتابت و نگارگری
ظرفیت دانشگاه های کتابت و نگارگری در سطح کشور بسیار کم است؛ تعداد انگشت شماری دانشگاه و مرکز آموزش عالی هنری این رشته را ارائه می دهند و در بیشتر آن ها ظرفیت پذیرش هرساله زیر ده نفر است. به همین دلیل، رقابت روی نمونه کار و ارزیابی عملی داوطلب متمرکز می شود، نه فقط رتبه ی کنکور هنر. داوطلبی که پیش از کنکور چند نمونه خط یا طرح شخصی آماده کرده باشد، در جلسه ی ارزیابی عملی نسبت به کسی که فقط تئوری خوانده، دست بازتری دارد؛ همین یک نکته می تواند نتیجه ی پذیرش را در رشته ای با این حجم ظرفیت محدود عوض کند. این محدودیت باعث می شود خیلی از داوطلبان علاقه مند، حتی با آمادگی خوب، هرسال شانس پذیرش نداشته باشند؛ پس داشتن یک برنامه ی جایگزین در کنار این انتخاب تصمیم منطقی است.
گرایش های کتابت و نگارگری
گرایش های کتابت و نگارگری شامل خوشنویسی سنتی (نستعلیق، ثلث و دیگر خطوط)، نگارگری ایرانی و اسلامی (تصویرسازی مینیاتوری)، و در برخی مراکز تذهیب و جلدسازی سنتی هم می شود. تذهیب یعنی تزئین حاشیه ی صفحه با طرح های اسلیمی و ختایی، مهارتی که معمولاً در کنار نگارگری آموزش داده می شود، نه به تنهایی. تمرین این هنر معمولاً با قلم نی، مرکب دست ساز و کاغذهای مخصوص آهارمهره انجام می شود، ابزارهایی که خودشان بخشی از یادگیری این رشته هستند، نه فقط وسیله ی جانبی. دانشجو در کنار تمرین عملی روزانه، تاریخ هنر و مبانی طراحی سنتی را هم می خواند تا کارش صرفاً تقلید نباشد، ریشه دار باشد.
روند یادگیری و تمرین در این رشته
روند یادگیری در این رشته با خیلی از رشته های دیگر فرق دارد؛ در ترم های اول دانشجو ساعت های زیادی را فقط صرف تکرار حرکت های پایه ی قلم می کند، پیش از آنکه اجازه ی کار روی یک اثر کامل را داشته باشد. این نوع آموزش، که بیشتر شبیه آموزش سنتی استاد و شاگردی است تا کلاس درس معمولی دانشگاهی، برای کسی که به نتیجه ی سریع عادت دارد می تواند خسته کننده باشد، اما همان تکرار پایه است که در نهایت کیفیت خط یا نگاره ی نهایی را می سازد.
بازار کار و آینده رشته کتابت و نگارگری
بازار کار این رشته گسترده نیست، اما کاملاً هم بسته نمانده. نگارخانه ها، انتشارات نسخ خطی، بخش مرمت آثار موزه ای، و آموزشگاه های خصوصی خوشنویسی از جمله جاهایی هستند که به فارغ التحصیلان این رشته نیاز دارند. عده ای هم بعد از چند سال تمرین، به صورت مستقل کار می کنند: طراحی جلد کتاب، تولید آثار هنری سفارشی، یا تدریس خصوصی خوشنویسی و نگارگری. برخی از استادان و فارغ التحصیلان برجسته ی این رشته حتی آثارشان را در نمایشگاه های بین المللی هنر ایرانی و اسلامی به نمایش می گذارند یا سفارش کار از خارج از کشور می گیرند، مسیری که به مرور و با ساختن نام قابل دسترسی می شود. درآمد در این مسیر مستقیماً به مهارت و شهرت فردی وابسته است، نه به یک جدول حقوقی ثابت، پس صبر برای ساختن نام و مشتری از همان سال های اول تحصیل اهمیت دارد.
این رشته برای چه کسی مناسب است
این مسیر برای کسی جواب می دهد که صبر و تمرین مداوم برایش لذت بخش است، نه فشار؛ چون پیشرفت در خوشنویسی و نگارگری تدریجی است، نه یک شبه. کسی که در همان هفته ی اول انتظار نتیجه ی چشمگیر دارد، معمولاً در این رشته دلسرد می شود. علاقه مندان به هنرهای تجسمی نزدیک، مثل انتخاب رشته نقاشی یا انتخاب رشته مرمت آثار تاریخی، معمولاً پیش زمینه ی مناسبی برای این رشته هم دارند.
جمع بندی
کتابت و نگارگری رشته ای است که هم هنر و هم میراث فرهنگی را با هم پیش می برد؛ بازار کارش گسترده نیست اما برای کسی که واقعاً عاشق این هنر است، عمیق و پایدار است. اگر مطمئن نیستید این مسیر مناسب شماست یا نه، پیش از ثبت انتخاب با یک مشاور خوب کنکور آشنا با رشته های هنر صحبت کنید.