در میان معیارهایی که داوطلبان هنگام بستن لیست انتخاب رشته در نظر می گیرند، هزینه ی تحصیل معمولاً آخرین موردی است که به آن فکر می شود، در حالی که باید جزو اولین ها باشد. شهریه دانشگاه در انتخاب رشته باید از همان روز اول، جزو معیارهای اصلی باشد، نه چیزی که فقط بعد از قبولی با آن روبرو می شوید.
در ادامه می خوانید
چرا شهریه را زودتر از قبولی باید حساب کرد
خیلی از داوطلبان وقتی کارنامه شان را می بینند، فقط دنبال بالاترین رتبه ی ممکن می گردند و از خودشان نمی پرسند این رشته و دانشگاه چقدر برایشان هزینه در بر دارد. یک قبولی که خانواده نتواند هزینه اش را تا انتهای دوره تامین کند، در میانه ی راه به دردسر بزرگی تبدیل می شود و گاهی حتی به انصراف از تحصیل می انجامد. برخلاف تصور رایج، همه ی دانشگاه های سراسری هم رایگان نیستند؛ دوره های شبانه ی همان دانشگاه های دولتی هم شهریه دارند، فقط معمولاً کمتر از آزاد یا غیرانتفاعی.
مقایسه شهریه دانشگاه ها
در یک مقایسه شهریه دانشگاه ها، ترتیب معمول از ارزان به گران چیزی شبیه این است: روزانه ی دولتی که عملاً رایگان است، پیام نور با شهریه ی نسبتاً پایین، شبانه ی دولتی با شهریه ی متوسط، و در نهایت شهریه دانشگاه آزاد و غیرانتفاعی که معمولاً بیشترین فاصله را با بقیه دارد. این فاصله، مخصوصاً در رشته های پزشکی و دندانپزشکی دانشگاه آزاد، می تواند در طول تحصیل به رقم بسیار قابل توجهی برسد؛ گاهی چند برابر هزینه ی زندگی یک خانواده در همان بازه ی زمانی. رشته های فنی و مهندسی هم در آزاد و غیرانتفاعی شهریه دارند، اما معمولاً فاصله شان با روزانه ی دولتی کمتر از رشته های علوم پزشکی است.
چطور شهریه را از قبل برآورد کنیم
پیش از ثبت لیست، بررسی شهریه ی هر کد رشته کار پیچیده ای نیست؛ سایت هر دانشگاه معمولاً جدول شهریه ی همان سال را منتشر می کند و مقایسه ی چند گزینه با هم، تصویر روشنی از هزینه ی کل دوره می دهد. علاوه بر شهریه ی ثابت هر ترم، هزینه های جانبی مثل خوابگاه، ایاب وذهاب و کتاب هم باید در محاسبه لحاظ شوند، چون مجموع این هزینه ها گاهی از خود شهریه هم سنگین تر می شود. بعضی دانشگاه های غیرانتفاعی هم برای دانشجویان با معدل بالا تخفیف شهریه یا بورسیه ی جزئی در نظر می گیرند که پرس وجو درباره ی آن قبل از ثبت نام، ارزش وقت گذاشتن دارد.
یک مثال ساده برای مقایسه
فرض کنید دو داوطلب با رتبه ی نزدیک به هم، یکی رشته ی مهندسی را در دانشگاه روزانه ی دولتی قبول می شود و دیگری همان رشته را در یک واحد دانشگاه آزاد. داوطلب اول تا پایان تحصیل عملاً شهریه ای پرداخت نمی کند، در حالی که داوطلب دوم باید هر ترم مبلغ مشخصی را کنار بگذارد؛ مبلغی که در طول چهار سال جمعش قابل توجه می شود. این تفاوت به تنهایی دلیل رد کردن دانشگاه آزاد نیست، چون گاهی رشته یا شهر مورد نظر فقط در همان دانشگاه در دسترس است، اما دانستن این فاصله ی هزینه، پیش از ثبت لیست، تصمیم را آگاهانه تر می کند.
راه حل چیست
پیش از ثبت نهایی لیست، حتماً با خانواده درباره ی سقف واقعی بودجه صحبت کنید. اگر انتخاب رشته دانشگاه آزاد تنها گزینه ی موجود است، این را هم در نظر بگیرید که از نظر اعتبار مدرک دانشگاه روزانه، بازار کار معمولاً تفاوت چندانی بین دانشگاه های دولتی قائل نیست؛ پس گاهی صرفه ی مالی مهم تر از اسم دانشگاه می شود. در بعضی موارد هم می شود شهریه را با کار پاره وقت یا وام دانشجویی جبران کرد، اما این گزینه باید از قبل و با محاسبه ی دقیق برنامه ریزی شود، نه به امید حل شدن خودبه خودی در طول ترم.
جمع بندی
رتبه ی خوب فقط نیمی از مسیر است؛ نیمه ی دیگرش این است که آن رتبه را به قبولی ای تبدیل کنید که تا پایان دوره بتوانید تامینش کنید. اگر با همه ی این حساب ها هنوز بین دانشگاه آزاد یا پشت کنکوری ماندن مردد هستید، شهریه را از همین حالا و جدا از فشار زمانی انتخاب رشته حساب کنید.