کودکی که نمی تواند حرف ر را به درستی تلفظ کند یا فردی که بعد از سکته ی مغزی توانایی حرف زدنش را از دست داده، هر دو به یک متخصص گفتار درمانی نیاز دارند؛ انتخاب رشته گفتار درمانی یعنی آموزش دیدن برای همین نوع کمک.
در ادامه می خوانید
چه چیزی می خوانید
برخلاف تصور رایج، این رشته فقط به لکنت زبان محدود نمی شود؛ دانشجو آناتومی دستگاه گفتار و شنوایی، اختلالات زبانی کودکان، مشکلات بلع، و توانبخشی صدا را هم می خواند. دروسی مثل آواشناسی، زبان شناسی کاربردی و ارزیابی شنوایی هم بخشی از برنامه ی درسی هستند که پایه ی علمی لازم برای تشخیص دقیق نوع اختلال را می سازند. بخش قابل توجهی از واحدها هم عملی و کارآموزی بالینی در کنار بیمار واقعی است، نه فقط کلاس تئوری. دانشجو معمولاً از سال های میانی تحصیل، زیر نظر استاد بالینی با بیماران واقعی کار می کند، تجربه ای که تفاوت زیادی با یادگیری صرفاً از روی کتاب دارد.
مهارت های لازم برای گفتار درمانی
صبر بالا، دقت در مشاهده ی رفتار بیمار، و توانایی گوش دادن فعال از مهم ترین ویژگی هایی هستند که این رشته می طلبد؛ پیشرفت بیمار، مخصوصاً کودکان یا بیماران بعد از سکته، معمولاً کند و تدریجی است، نه فوری. توانایی برقراری ارتباط صمیمی و آرام با بیمار، به خصوص با کودکانی که از درمان می ترسند، به اندازه ی دانش تخصصی اهمیت دارد. همکاری نزدیک با خانواده ی بیمار، مخصوصاً در مورد کودکان، هم بخش مهمی از کار است؛ درمانگری که فقط در جلسه با بیمار کار کند و خانواده را در تمرین های خانگی درگیر نکند، معمولاً نتیجه ی کندتری می گیرد. کسی که زود خسته می شود یا از تکرار یک تمرین چندین بار در جلسات مختلف بی حوصله می شود، باید پیش از انتخاب این رشته به این ویژگی های شخصیتی خودش فکر کند.
ابزارها و روش های ارزیابی در گفتار درمانی
در جلسه های اولیه، گفتار درمانگر با آزمون های استاندارد ارزیابی زبان و گفتار، سطح مشکل بیمار را می سنجد و بر اساس همان، برنامه ی درمانی اختصاصی طراحی می کند. برای کودکان، این ارزیابی معمولاً از طریق بازی و تمرین های غیرمستقیم انجام می شود، چون کودک در محیط رسمی آزمون معمولاً همکاری کمتری نشان می دهد. برای بزرگسالانی که به دلیل سکته یا آسیب مغزی گفتارشان دچار مشکل شده، ارزیابی معمولاً همراه با تیم پزشکی دیگر، از جمله متخصص مغز و اعصاب یا فیزیوتراپ، انجام می شود، چون این بیماران اغلب همزمان به چند نوع توانبخشی نیاز دارند.
گرایش های گفتار درمانی
گرایش های گفتار درمانی در ایران عمدتاً در قالب یک رشته ی واحد ارائه می شود، اما تخصص های فرعی بعد از فارغ التحصیلی روی گروه سنی (کودک یا بزرگسال) و نوع اختلال (زبانی، گفتاری، بلع، صدا) شکل می گیرد. کسی که در دوران دانشجویی با انتخاب رشته شنوایی شناسی هم آشنا شود، درک بهتری از ارتباط شنوایی و گفتار پیدا می کند، چون این دو حوزه در عمل خیلی به هم گره خورده اند.
ظرفیت دانشگاه های گفتار درمانی
ظرفیت دانشگاه های گفتار درمانی نسبت به رشته های پرطرفدار پزشکی کم است، اما در سال های اخیر کمی افزایش یافته چون تقاضای بازار کار (مدارس استثنایی، کلینیک های توانبخشی، بیمارستان ها) بالا رفته. برای پذیرش، رتبه ی کنکور تجربی معمولاً باید در محدوده ی رشته های خوب پیراپزشکی باشد، نه لزوماً هم تراز پزشکی و دندانپزشکی. از نظر جذب در بازار کار، فارغ التحصیلان این رشته معمولاً در کنار مشاغل پیراپزشکی دیگر در نظر گرفته می شوند؛ مقایسه های رایج با درآمد رشته پرستاری هم زیاد شنیده می شود، هرچند مسیر شغلی و نوع کار این دو کاملاً متفاوت است.
جمع بندی
گفتار درمانی رشته ای انسانی و بالینی هم زمان است؛ کسی که هم به علوم زیستی علاقه دارد و هم از کار مستقیم با بیمار لذت می برد، در این مسیر جا می افتد. آشنایی مقدماتی با انتخاب رشته روانشناسی هم می تواند در فهم رفتار بیماران، مخصوصاً کودکان، کمک کننده باشد.