بسیاری از داوطلبانی که علوم آزمایشگاهی را در فهرست انتخاب رشته خود می گذارند، دقیقا نمی دانند فارغ التحصیل این رشته هر روز چه کاری انجام می دهد. رشته علوم آزمایشگاهی در واقع علم تشخیص است، نه علم درمان. دانشجویان یاد می گیرند که چطور از نمونه های بدن مثل خون، ادرار و بافت، اطلاعاتی استخراج کنند که پزشک برای تشخیص بیماری به آن ها نیاز دارد. به همین دلیل، پیش از انتخاب رشته بهتر است تفاوت آن با رشته هایی مثل رشته علوم تغذیه که هر دو در حوزه سلامت هستند اما ماهیت کار متفاوتی دارند، به دقت بررسی شود.
در ادامه می خوانید
حوزه های تخصصی رشته علوم آزمایشگاهی
در مقطع کارشناسی، علوم آزمایشگاهی یک رشته واحد است و گرایش رسمی جداگانه ای ندارد، اما فارغ التحصیلان معمولا در ادامه مسیر شغلی خود به سمت یکی از بخش های تخصصی آزمایشگاه می روند. خون شناسی و بانک خون یکی از این بخش هاست که با شمارش سلول های خونی و آماده سازی خون برای تزریق سروکار دارد. بیوشیمی بالینی بخش دیگری است که قندخون، چربی خون و آنزیم های کبدی را اندازه گیری می کند و امروز بخش زیادی از این اندازه گیری ها با دستگاه های اتوماتیک انجام می شود. میکروب شناسی و انگل شناسی هم به شناسایی عامل عفونت ها اختصاص دارد و نیاز به دقت بالا در کار با نمونه های زنده دارد. کسی که به تحقیق علاقه دارد، می تواند بعد از کارشناسی ارشد وارد بخش ایمونولوژی یا آسیب شناسی هم بشود، بخش هایی که معمولا به مدرک تحصیلی بالاتر و تجربه پژوهشی نیاز دارند.
محیط های کاری فارغ التحصیلان
آزمایشگاه های تشخیص طبی وابسته به بیمارستان های دولتی و خصوصی، اصلی ترین محل جذب این فارغ التحصیلان هستند. آزمایشگاه های خصوصی مستقل که مستقیم مراجعه کننده می پذیرند هم بخش بزرگی از بازار کار را تشکیل می دهند و معمولا حجم نمونه بالاتری نسبت به بخش دولتی دارند. علاوه بر این، صنایع دارویی و غذایی برای کنترل کیفیت محصولات خود، و مراکز پزشکی قانونی هم به نیروی متخصص علوم آزمایشگاهی نیاز دارند. برخی فارغ التحصیلان هم بعد از چند سال تجربه و گرفتن پروانه، آزمایشگاه شخصی خودشان را راه اندازی می کنند و مسئولیت کامل یک واحد تشخیصی، از پذیرش نمونه تا صدور جواب، را برعهده می گیرند.
نکاتی که پیش از انتخاب این رشته باید دانست
کار در آزمایشگاه با مواد بیولوژیک و گاهی مواد شیمیایی همراه است، پس رعایت دقیق پروتکل های ایمنی از همان ترم های اول تحصیل آموزش داده می شود و بخشی جدایی ناپذیر از این حرفه است. کسی که از کار تکراری و دقیق خسته نمی شود و به جای تعامل مداوم با مراجعه کننده، به تحلیل داده و نمونه علاقه دارد، معمولا از این مسیر شغلی رضایت بیشتری دارد.
بازار کار و درآمد رشته علوم آزمایشگاهی
بازار کار رشته علوم آزمایشگاهی نسبت به بسیاری از رشته های پیراپزشکی باثبات تر است، چون آزمایش های تشخیصی بخش ثابتی از هر درمانی هستند و تقاضا برای آن ها قطع نمی شود. درآمد رشته علوم آزمایشگاهی در بخش دولتی معمولا بر اساس حقوق ثابت کارمندی است، اما در آزمایشگاه های خصوصی، به خصوص در شهرهای بزرگ، بسته به تجربه و تعداد شیفت می تواند بالاتر برود. کسانی که علاوه بر کارشناسی، مدرک ارشد یا تخصص در یک بخش خاص مثل خون شناسی می گیرند، معمولا زودتر به موقعیت های مدیریتی آزمایشگاه می رسند که هم مسئولیت بیشتری دارد و هم درآمد بهتری. نکته ای که کمتر گفته می شود این است که کیفیت درآمد در این رشته وابستگی زیادی به شهر محل کار دارد. در کلان شهرها به دلیل تعداد بیشتر آزمایشگاه های خصوصی، فرصت شیفت اضافه هم بیشتر است، در حالی که در شهرهای کوچک تر معمولا فرصت شغلی محدودتر اما رقابت هم کمتر است. برای مقایسه، درآمد رشته پرستاری که در همین حوزه سلامت قرار دارد، بیشتر به ساعت کاری و شیفت شب وابسته است، در حالی که در علوم آزمایشگاهی تجربه و تخصص وزن بیشتری در تعیین حقوق دارد.
جمع بندی
علوم آزمایشگاهی رشته ای است که کمتر دیده می شود اما نقش آن در تشخیص و درمان بیماری ها انکارناپذیر است. برای کسی که به کار دقیق، تکرارپذیر و مبتنی بر داده علاقه دارد، این رشته می تواند مسیر شغلی پایداری بسازد، به خصوص اگر در کنار تحصیل، تجربه عملی در آزمایشگاه و آشنایی با فناوری های جدید تشخیصی را هم جدی بگیرد.