یک کارشناس نگران هوای داخل کارخانه است، دیگری نگران آب شرب و فاضلاب یک شهر کامل. این دو تخصص شبیه هم به نظر می رسند اما ماموریت شان کاملاً جداست. انتخاب رشته مهندسی بهداشت محیط دقیقاً همان تخصص دومی است که سلامت عمومی جامعه را در مقیاس شهر و منطقه دنبال می کند. این رشته هم مثل بهداشت حرفه ای زیرمجموعه ی علوم پزشکی است و از طریق کنکور تجربی پذیرش می گیرد.
در ادامه می خوانید
مرز مهندسی بهداشت محیط با بهداشت حرفه ای
انتخاب رشته مهندسی بهداشت حرفه ای روی محیط بسته ی کار و سلامت نیروی شاغل در همان محیط تمرکز دارد، اما بهداشت محیط نگاهش بیرون از کارخانه است: کیفیت آب شرب، تصفیه ی فاضلاب، مدیریت پسماند شهری، بهداشت مواد غذایی و کنترل آلودگی هوا. به زبان ساده، یکی نگهبان سلامت کارگر است و دیگری نگهبان سلامت عمومی جامعه، از خانه تا رستوران و از کارخانه تا شبکه ی آب شهری. این تفاوت باعث می شود دامنه ی کار بهداشت محیط بسیار گسترده تر و کمتر محدود به یک مکان مشخص باشد.
دروس و کار آزمایشگاهی این رشته
در مقطع کارشناسی، دانشجو یک بدنه ی مشترک از دروس شیمی محیط، میکروب شناسی، اصول تصفیه ی آب و فاضلاب، بهداشت مواد غذایی و مدیریت پسماند جامد می خواند. کار آزمایشگاهی سهم زیادی از واحدهای درسی را می گیرد، چون بخش مهمی از کار این رشته در عمل، اندازه گیری و آزمایش کیفیت آب، هوا و مواد غذایی است، نه فقط مطالعه ی نظری استانداردها. دانشجو معمولاً یاد می گیرد چطور نمونه برداری استاندارد از آب یا مواد غذایی انجام دهد و نتیجه ی آزمایش را با معیارهای بهداشتی مصوب مقایسه کند.
گرایش های مهندسی بهداشت محیط
گرایش های مهندسی بهداشت محیط در دوره های بالاتر معمولاً حول محورهایی مثل مهندسی آب و فاضلاب، مدیریت پسماند و کنترل آلودگی هوا شکل می گیرد. تخصصی شدن جدی در یکی از این محورها معمولاً برای مقاطع تحصیلات تکمیلی نگه داشته می شود و دانشجوی کارشناسی بیشتر با یک دید کلی از همه ی این حوزه ها فارغ التحصیل می شود.
محیط کار روزمره این رشته
بخشی از کار روزانه ی این رشته در آزمایشگاه می گذرد، بخشی دیگر در بازدید میدانی از تصفیه خانه ها، رستوران ها، کارخانه های مواد غذایی یا مراکز دفن پسماند. این ترکیب باعث می شود کار این رشته یکنواخت نباشد و فرد در طول یک هفته ی کاری، هم با داده و گزارش سروکار داشته باشد، هم با بازرسی میدانی. کسی که هم از کار آزمایشگاهی دقیق لذت می برد و هم از خارج شدن از محیط اداری، معمولاً از این ترکیب راضی است.
چالش های رو به رشد این حوزه
با افزایش جمعیت شهری و فشار روزافزون بر منابع آب، اهمیت مدیریت درست فاضلاب و پسماند هم بیشتر شده است. شهرهای بزرگ هر سال با حجم بیشتری از پسماند و نیاز به تصفیه ی پیشرفته تر آب مواجه می شوند، و همین موضوع باعث شده تقاضا برای متخصصان این حوزه، برخلاف برخی رشته های سنتی تر، رو به کاهش نباشد. آشنایی با فناوری های نوین تصفیه و مدیریت هوشمند پسماند هم به تدریج بخشی از مهارت های مورد انتظار از فارغ التحصیلان این رشته شده است.
بازار کار و رقابت پذیرش
فارغ التحصیل این رشته در شرکت های آب و فاضلاب، شهرداری ها، شبکه ی بهداشت و درمان و واحدهای کنترل کیفیت مواد غذایی جذب می شود؛ مسیر شغلی اش تا حدی با انتخاب رشته بهداشت عمومی همپوشانی دارد، با این تفاوت که تمرکز اینجا روی محیط است، نه رفتار جمعیتی سلامت. ظرفیت دانشگاه های مهندسی بهداشت محیط نسبت به رشته های محبوب تر علوم پزشکی محدودتر است، اما همین محدودیت باعث شده رقابت برای پذیرش هم نسبتاً منطقی بماند و رتبه ی لازم برای قبولی از خیلی رشته های پزشکی پایین تر باشد.
جمع بندی
اگر دغدغه ی محیط زیست و سلامت عمومی دارید و دوست دارید کارتان مستقیم روی زندگی روزمره ی یک شهر اثر بگذارد، این رشته را جدی بگیرید. مقایسه اش با انتخاب رشته علوم مهندسی و مرور بهترین روش درس خواندن برای دوران کنکور هم می تواند تصویر کامل تری از مسیر رسیدن به این رشته به شما بدهد.