صنعت غذایی ایران هرسال به سمت استانداردهای بالاتر بهداشتی و کیفی حرکت می کند و همین حرکت، نیاز کارخانه ها به نیروی متخصص در رشته مهندسی صنایع غذایی را بیشتر کرده است. این رشته یکی از معدود گرایش های مهندسی است که مستقیم با محصولی سروکار دارد که هر روز مصرف می شود و همین ویژگی، آن را از بسیاری از رشته های فنی دیگر متمایز می کند. این رشته معمولا ذیل گروه آزمایشی علوم تجربی در کنکور سراسری ارائه می شود و پذیرش آن در بسیاری از دانشگاه های دولتی و آزاد کشور انجام می گیرد.
نقش مهندس صنایع غذایی در زنجیره ی تولید
این رشته ترکیبی از علوم زیستی، شیمی و مهندسی فرآیند است. دانش آموخته ی آن یاد می گیرد که چطور مواد غذایی را در مقیاس صنعتی، با حفظ کیفیت و بهداشت، تولید و بسته بندی کند. بخشی از این دروس با رشته مهندسی شیمی مشترک است، چون هر دو رشته با فرآیندهای تبدیل مواد خام سروکار دارند، هرچند تمرکز اصلی صنایع غذایی روی محصولات قابل مصرف انسان است.
دروس تخصصی این رشته معمولا شامل میکروبیولوژی مواد غذایی، فرآیندهای حرارتی نگهداری و بسته بندی، و اصول ایمنی و بهداشت مواد غذایی می شود. آشنایی با استانداردهای مدیریت ایمنی مواد غذایی هم بخشی از آموزش این رشته را تشکیل می دهد. در برخی دانشگاه ها، این رشته با عنوان علوم و صنایع غذایی هم ارائه می شود که تمرکز بیشتری روی جنبه های آزمایشگاهی و علمی دارد.
دانشجویان این رشته معمولا در آزمایشگاه های تحلیل مواد غذایی هم کارآموزی می کنند، تجربه ای که آشنایی عملی آن ها را با آزمون های کیفی و میکروبی محصولات افزایش می دهد.
فرصت های شغلی این رشته
بازار کار رشته مهندسی صنایع غذایی بیشتر در کارخانه های تولید مواد غذایی، شرکت های کنترل کیفیت و آزمایشگاه های بهداشت مواد غذایی متمرکز است. رشد شرکت های تولید محصولات بسته بندی شده در سال های اخیر، تقاضا برای این تخصص را در بسیاری از شهرهای صنعتی افزایش داده است. عناوین شغلی رایج این رشته شامل کارشناس کنترل کیفیت، مسئول تضمین کیفیت و کارشناس تحقیق و توسعه ی محصول می شود.
دانشجویانی که این رشته را از طریق انتخاب رشته دانشگاه آزاد هم دنبال می کنند، معمولا دسترسی بیشتری به دانشگاه های نزدیک به مناطق صنعتی و کارخانه های بزرگ دارند. برخی فارغ التحصیلان هم مسیر پژوهش و توسعه ی محصولات جدید را در همین صنعت دنبال می کنند، نقشی که معمولا نیازمند ادامه ی تحصیل در مقاطع بالاتر است.
برخی از فارغ التحصیلان این رشته، به جای کار در خط تولید، مسیر بازرسی و نظارت بهداشتی را دنبال می کنند، نقشی که در سازمان های نظارتی و آزمایشگاه های مستقل هم تعریف شده است.
میزان حقوق و درآمد
درآمد رشته مهندسی صنایع غذایی در ابتدای مسیر شغلی معمولا در حد متوسط است، اما با کسب تجربه در واحدهای کنترل کیفیت یا مدیریت تولید، افزایش پیدا می کند. کارخانه های بزرگ تولید مواد غذایی، معمولا حقوق و مزایای بهتری نسبت به واحدهای کوچک تر ارائه می دهند.
آشنایی با استانداردهای بین المللی ایمنی مواد غذایی و توانایی کار با تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته، می تواند یک مزیت رقابتی مهم برای فارغ التحصیلان این رشته در مذاکره ی حقوق باشد. شرکت هایی که محصولات خود را صادر می کنند، معمولا به دلیل رعایت استانداردهای بین المللی سخت گیرانه تر، به نیروهای متخصص تر نیاز دارند و همین موضوع می تواند سطح حقوق پیشنهادی آن ها را بالاتر ببرد.
عامل دیگری که در سطح درآمد این رشته اثر می گذارد، اندازه ی بازار هدف محصول است؛ کارخانه هایی که محصولات خود را در سطح ملی توزیع می کنند، معمولا بودجه ی بیشتری برای جذب نیروی متخصص کنترل کیفیت اختصاص می دهند.
جمع بندی
مهندسی صنایع غذایی برای کسانی مناسب است که هم به علوم زیستی علاقه دارند و هم می خواهند در صنعتی فعال باشند که همیشه به نیروی متخصص نیاز دارد. کسانی که در کنار دروس دانشگاهی، تجربه ی کارآموزی در یک کارخانه ی واقعی هم کسب می کنند، معمولا آمادگی بیشتری برای ورود به این بازار کار دارند. مقایسه ی سرفصل های دانشگاه های مختلف، پیش از انتخاب رشته، می تواند به انتخاب دانشگاهی با امکانات آزمایشگاهی بهتر کمک کند.