خشکسالی، فرسایش خاک و کاهش منابع آبی سال هاست به یکی از نگرانی های جدی کشور تبدیل شده، و مقابله با این مشکلات به متخصصانی نیاز دارد که مراتع و حوضه های آبریز را بشناسند. رشته مهندسی مرتع و آبخیزداری برای پاسخ به همین نیاز شکل گرفته است.
در ادامه می خوانید
وظایف یک مهندس مرتع و آبخیزداری
مهندس این رشته روی مدیریت پایدار مراتع، جلوگیری از فرسایش خاک، و طراحی سازه های کنترل سیلاب و ذخیره آب در حوضه های آبریز کار می کند. بخشی از این کار در دفتر و بخش زیادی هم در عرصه های طبیعی، از دامنه های کوهستانی تا دشت های خشک، انجام می شود.
این رشته نقش مستقیمی در جلوگیری از بیابان زایی و حفظ منابع طبیعی کشور دارد، موضوعی که با تغییرات اقلیمی سال های اخیر اهمیتش بیشتر هم شده است.
بخشی از کار این رشته هم مطالعه و ارزیابی است؛ پیش از هر طرح اجرایی، مهندس باید وضعیت فعلی خاک، پوشش گیاهی و الگوی بارش منطقه را بررسی کند تا سازه یا برنامه ی مدیریتی متناسب با همان منطقه طراحی شود، نه یک الگوی یکسان برای همه جا.
بخشی از کار این رشته فصلی است؛ برای مثال، بررسی وضعیت رواناب و سیلاب معمولا در فصل بارش بیشترین حساسیت را دارد، در حالی که مطالعات پوشش گیاهی بیشتر در فصل رشد گیاهان انجام می شود.
همکاری با سازمان های محلی و حتی جوامع روستایی هم بخشی از این کار است، چون بسیاری از طرح های آبخیزداری بدون مشارکت ساکنان منطقه به نتیجه ی پایدار نمی رسند.
دروس و شرایط این رشته
دروس شامل خاک شناسی، هیدرولوژی، شناخت گیاهان مرتعی، و طراحی سازه های آبخیزداری است. کار میدانی طولانی و گاهی در مناطق دورافتاده بخش جدایی ناپذیر این رشته است، پس داوطلبی که به کار اداری ثابت علاقه دارد باید این ویژگی را پیش از انتخاب رشته در نظر بگیرد.
توانایی کار با نقشه و تصاویر ماهواره ای هم به تدریج بخش مهمی از این رشته شده، چون تحلیل تغییرات پوشش گیاهی یا فرسایش خاک در مقیاس بزرگ، امروز بیشتر از طریق ابزارهای سنجش از راه دور انجام می شود تا بازدید کامل میدانی به تنهایی.
دوره های کارآموزی این رشته معمولا در سازمان های منابع طبیعی استان ها برگزار می شود، جایی که دانشجو با پروژه های واقعی مدیریت حوضه ی آبریز، نه فقط تمرین های کلاسی، آشنا می شود.
چه داوطلبی با این رشته سازگار است
این رشته برای داوطلبی مناسب است که هم به محیط زیست و طبیعت علاقه ی واقعی دارد و هم از کار در شرایط جوی سخت و مناطق دورافتاده ناراحت نمی شود. کسی که دنبال یک شغل کاملا اداری و در محیط بسته است، معمولا از این رشته انتظار درستی ندارد و بهتر است گزینه های نزدیک تر به کار دفتری را بررسی کند.
علاقه به کوهنوردی یا فعالیت در طبیعت می تواند نشانه ی خوبی باشد، اما به تنهایی کافی نیست؛ داوطلب باید همزمان از دروس فنی مثل هیدرولوژی و محاسبات مهندسی هم استقبال کند، نه فقط از بودن در فضای باز.
دانشگاه های رشته مهندسی مرتع و آبخیزداری و ظرفیت پذیرش
دانشگاه های رشته مهندسی مرتع و آبخیزداری عمدتا دانشگاه هایی هستند که دانشکده ی منابع طبیعی مستقل دارند، و این رشته یکی از رشته های زیرگروه تجربی کنکور سراسری به حساب می آید. تمرکز جغرافیایی این دانشگاه ها بیشتر در استان های دارای منابع طبیعی گسترده است.
ظرفیت پذیرش رشته مهندسی مرتع و آبخیزداری نسبت به رشته های پرطرفدار محدودتر است، اما رقابت پایین تری هم دارد، چون شناخت عمومی از این رشته در میان داوطلبان کمتر از رشته هایی مثل پزشکی یا مهندسی برق است.
جمع بندی
رشته مهندسی مرتع و آبخیزداری برای علاقه مندان به محیط زیست و کار میدانی، مسیر شغلی معناداری در حفاظت از منابع طبیعی کشور فراهم می کند. این رشته در کنار رشته مهندسی فضای سبز، بخشی از تلاش گسترده تر برای مدیریت بهتر محیط طبیعی و شهری است. این ویژگی مشارکتی و میدانی، این رشته را از بسیاری از رشته های فنی صرفا آزمایشگاهی متمایز می کند.